Voortgangscontrole

Hieronder volgt het script voor het monitoren van de voortgang door het beantwoorden van vragen, zoals je dat in de les zou kunnen uitspreken. Spreek in de ik-vorm, zodat je echt modelleert en de student kan leren van jou als expert.

Wat, wanneer, waarom en hoe?

Wat (benoem en concretiseer)
Ik sta vandaag even stil bij de voortgang van de opdracht voor dit vak. Het controleren van je voortgang is een metacognitieve leerstrategie. Ik ga jullie daarom enkele metacognitieve vragen stellen over de aanpak van je opdracht. Het gaat er bij het beantwoorden niet om of je het goede of gewenste antwoord geeft, maar om voor jezelf goed na te denken over je aanpak en hoe je kunt bepalen of je op de goede weg bent. Als je kunt bepalen of je op de goede weg bent, kun je eventueel ook de gekozen aanpak bijstellen  

Wanneer (voor, tijdens, na)
Vandaag doe ik dat tijdens het leren, maar ik kan ook vooraf en achteraf nadenken over mijn aanpak. Sterker nog, dat is supergoed om te doen!  

Waarom (voordelen benoemen)
Goede metacognitieve vaardigheden zijn essentieel voor leren. Hoe meer kennis ik heb over mijn eigen leerproces, hoe meer controle ik kan uitoefenen op dat proces. Ik ervaar daardoor meer grip op mijn leerproces waardoor ik mijn aanpak beter kan (bij-)sturen. Onderzoek laat zien dat goede metacognitieve vaardigheden een sterk effect hebben op leerprestaties, motivatie en zelfvertrouwen van studenten (Andre et al., 2026).

Het stimuleren van metacognitie door het stellen van vragen:

• helpt mij om bewust te worden van mijn eigen leerproces;
• helpt mij om hogere orde denken te ontwikkelen en om meer zelfstandig te worden in het leren;
• helpt mij kritisch na te denken over mijn leerproces en de resultaten daarvan;
• helpt mij te reflecteren op mijn planning, mijn aanpak, mijn motivatie en behoefte aan ondersteuning.

Hoe (modelleren - doe voor)
Ik heb voor jullie een A4-tje met daarop [AANTAL] vragen. Die gaan over de [VOORBEREIDING/UITVOERING/EVALUATIE] van de opdracht zelf en een vooruitblik naar de toekomst.

Denk na over jouw antwoord en schrijf je antwoorden op het formulier. Er is geen goed of fout, het gaat om jouw eigen leerproces en wat je hieruit meeneemt.

De antwoorden zijn vooral bedoeld om jouw eigen metacognitieve denkproces op gang te brengen en richting te geven. Ik haal de antwoorden niet op, ik kijk ze niet na, we gaan er niet over in gesprek, maar de vragen zijn bedoeld om je na te laten denken over je eigen leerproces omdat we weten dat kennis van je eigen leerproces een voorwaarde is om ook dat leerproces aan te kunnen passen en te kunnen verbeteren.

Instructie voor de docent

• Hou het aantal vragen beperkt tot 3 á 4 vragen. Het moet een korte interventie zijn met de nadruk op stilstaan en nadenken.
• Haal de antwoorden niet op, bespreek ze niet terplekke, maar benadruk dat je deze oefening doet om studenten na te laten denken over hun eigen aanpak
• Idealiter doe je 3 kleine opdrachten per lessenserie. Onder het kopje Benodigdheden vindt drie templates. Een voor aan het begin van de lessenserie, een voor in het midden van de lessenserie en een voor aan het einde van de lessenserie. Pas de vragen op de templates aan zodat ze bij jouw lessenserie passen.

Achtergrondinformatie

Bij metacognitie draait het om het nadenken over het eigen leren. Metacognitieve kennis betekent dat studenten zich bewust zijn van hun eigen denk- en leerprocessen, en dat ze goed kunnen inschatten wat ze weten en wat ze wel en nog niet begrijpen, welke strategieën ze kunnen gebruiken en wanneer ze die het beste kunnen toepassen (Andre et al., 2026).

Metacognitieve strategieën zijn de concrete handelingen waarmee studenten deze kennis inzetten en toepassen in het leerproces.

Het gaat doorgaans om vier strategieën (Sins, 2023):

1. Het stellen van haalbare doelen met betrekking tot studietaken.
2. Het plannen en bepalen van de aanpak van studietaken.
3. Monitoren: het tijdens het leren nagaan in hoeverre de leerstof of opdracht wordt begrepen en of de gekozen strategie werkt.
4. Evalueren: het achteraf reflecteren op wat goed ging, wat beter kon en hoe het de volgende keer mogelijk anders kan worden aangepakt.