Deze keer: Marije Brom, programmaleider RAAIT, hoofddocent en onderzoeker bij kenniscentrum Creating 010. Marije houdt zich binnen en buiten de hogeschool bezig met de invloed van kunstmatige intelligentie (AI) op ons onderwijs en onze samenleving. En hoe we ervoor kunnen zorgen we dat we AI op een verantwoorde manier inzetten. We spraken haar over de kansen en uitdagingen van AI, haar ambities voor de toekomst en de rol die onderzoek daarin speelt.
- Welke projecten of onderzoeken staan op dit moment centraal in jouw werk?
Ik werk op verschillende fronten aan de verantwoorde inzet van AI. Als programmamanager bij RAAIT, maak ik deel uit van een samenwerkingsprogramma met Hogeschool Rotterdam, Hogeschool Utrecht en Hogeschool van Amsterdam. Hierbij richt ik me onder andere op de strategische inbedding van onderzoek, professionalisering en het vergroten van de maatschappelijke impact. Een belangrijk vraagstuk daarbij is welke nieuwe rollen en vaardigheden organisaties nodig hebben in een tijd waarin AI steeds meer onderdeel wordt van het dagelijks werk.
Ook werken we gezamenlijk aan een online toolbox met instrumenten en methodieken voor het ontwerpen en toepassen van verantwoorde AI. We onderzoeken hoe deze hulpmiddelen kunnen worden ingezet in het onderwijs en bij onze samenwerkingspartners.
Daarnaast houd ik me binnen Hogeschool Rotterdam bezig met het programma Samen Slimmer met AI. Daarin onderzoek ik onder meer de invloed van AI op het leerproces. Wat gebeurt er met leren wanneer studenten steeds vaker AI gebruiken om informatie te verzamelen, antwoorden te formuleren en opdrachten uit te voeren? Hoe zorgen we ervoor dat technologie het leerproces ondersteunt in plaats van overneemt?
Een ander onderzoeksproject richt zich op het thema Digital Humans. Samen met collega's en makers onderzoeken we hoe digitale mensen op een ethisch verantwoorde manier kunnen worden ontworpen. Hiervoor werken we aan een ethisch ontwerpkompas dat richting kan geven aan de ontwikkeling en toepassing van digital humans.
- Wat is jouw persoonlijke drijfveer om met dit onderwerp aan de slag te gaan?
Ik ben al heel lang gefascineerd door de invloed van technologie op onze maatschappij en cultuur. Vooral de wisselwerking tussen mens en machine vind ik interessant. Aanvankelijk lag mijn interesse vooral bij innovatie en technologische vernieuwing. Inmiddels is mijn perspectief veranderd. Door de enorme impact van AI is de vraag hoe we technologie op een verantwoorde manier inzetten steeds belangrijker geworden.
AI is zo disruptief dat we ervoor moeten zorgen dat we de ontwikkelingen niet alleen vanuit technologisch perspectief bekijken. Het gaat er juist om wat wenselijk is voor mensen en de maatschappij. Hoe zorgen we ervoor dat we inclusief blijven en dat de menselijke maat behouden blijft?
Ook de veranderingen binnen het onderwijs en de ontwikkeling van Hogeschool Rotterdam naar een kennisinstelling spreken mij erg aan. Ik vind het interessant om te onderzoeken hoe we die transitie vormgeven en hoe we onderzoek, onderwijs en de beroepspraktijk sterker met elkaar kunnen verbinden. Juist die combinatie van innovatie, maatschappelijke verandering en samenwerking geeft mij energie.
- Waarom vind je het belangrijk dat er juist nu aandacht is voor dit vraagstuk?
AI ontwikkelt zich razendsnel en heeft een grote invloed op het onderwijs, de arbeidsmarkt en onze samenleving. We kunnen daarom niet afwachten wat er gebeurt of alleen reageren op nieuwe technologische mogelijkheden. We moeten juist nu nadenken over hoe we ons tot AI willen verhouden en welke waarden daarbij centraal staan.
Ik zie dat AI bij medewerkers verschillende reacties en zorgen oproept. Sommigen vinden het lastig om de ontwikkelingen bij te houden, anderen hebben principiële bezwaren of maken zich zorgen over de gevolgen voor hun werk. Dat zijn belangrijke gesprekken die we met elkaar moeten voeren.
Het gaat namelijk niet alleen om de technologie zelf, maar vooral om de gevolgen voor mensen, organisaties en onderlinge relaties. Wat betekent AI voor de rol van een docent? Hoe gaan we om met digitale collega's? En hoe zorgen we ervoor dat efficiëntie niet ten koste gaat van betekenisvol contact tussen docenten en studenten?
Ik pleit daarom voor een gezamenlijke visie op AI, die we regelmatig opnieuw tegen het licht houden. De ontwikkelingen gaan zo snel dat we niet kunnen volstaan met een visie voor de lange termijn. We moeten proactief nadenken over de toekomst en samen bepalen hoe we AI op een verantwoorde manier willen inzetten.
- Waar zou jij persoonlijk over vijf jaar het grootste verschil in willen hebben gemaakt, binnen of buiten de Hogeschool Rotterdam?
Over vijf jaar hoop ik dat ik heb kunnen bijdragen aan een sterkere verbinding tussen onderzoek, onderwijs en de beroepspraktijk. Ik zou graag zien dat ons samenwerkingsprogramma uitgroeit tot een herkenbare kennispartner op het gebied van responsible applied AI. Een plek waar hogescholen, bedrijven en andere partners elkaar weten te vinden en samen werken aan verantwoorde toepassingen van AI.
Mijn ambitie is dat er, op regionaal of landelijk niveau, een hub ontstaat waar kennisontwikkeling, onderwijs en praktijk samenkomen. Daarbij vind ik het belangrijk dat onderzoek steeds meer vraaggestuurd plaatsvindt en aansluit bij wat er daadwerkelijk speelt in organisaties en de samenleving.
Daarnaast hoop ik dat we vanuit ons samenwerkingsverband concrete Europese onderzoeksprojecten hebben opgezet. Ik wil bijdragen aan een netwerk waarin we niet alleen kennis ontwikkelen, maar deze ook actief delen en toepassen. Uiteindelijk gaat het erom dat ons onderzoek daadwerkelijk verschil maakt in de praktijk en dat we als hogeschool een belangrijke kennispartner zijn voor professionals en organisaties.
- Als je één belangrijke boodschap zou willen meegeven aan studenten, collega's of professionals, welke zou dat zijn?
Mijn belangrijkste boodschap is: blijf nieuwsgierig en kritisch, verdiep je in AI, maar geef de regie niet uit handen.
Voor studenten betekent dat vooral dat leren tijd en moeite kost. AI kan snel antwoorden en resultaten leveren, maar leren is meer dan dat. Juist het zoeken, twijfelen, fouten maken en ergens mee worstelen zijn belangrijke onderdelen van het leerproces. Zoek die frictie op en blijf zelf verantwoordelijk voor je ontwikkeling. Geef je autonomie niet uit handen en blijf zelf aan het roer staan.
Voor docenten en toekomstige professionals geldt dat het belangrijk is om je actief in AI te verdiepen. Of je nu enthousiast bent of kritisch tegenover de technologie staat: AI gaat in vrijwel ieder beroep een rol spelen. Onderzoek daarom wat de ontwikkelingen betekenen voor jouw vakgebied en hoe je er bewust en verantwoord mee kunt werken. Kritisch zijn mag, maar probeer je er ook daadwerkelijk in te verdiepen en ermee te experimenteren.
Voor professionals en samenwerkingspartners hoop ik vooral dat we als hogeschool een belangrijke kennispartner zijn en blijven. Een partner die niet alleen kennis brengt, maar ook kennis uitwisselt en samen met de praktijk leert en innoveert.
Uiteindelijk moeten we samen bepalen hoe AI kan bijdragen aan een samenleving en een onderwijspraktijk waarin mensen centraal blijven staan.
Samenvattend
De belangrijkste boodschap van Marije is dat AI niet alleen een technologisch vraagstuk is, maar vooral een maatschappelijke en menselijke transitie. We moeten niet simpelweg meegaan met alles wat technisch mogelijk wordt, maar bewust nadenken over wat we ermee willen bereiken. Daarbij moeten menselijke waarden, kritisch denken, autonomie en betekenisvol contact centraal blijven staan.
Haar overtuiging: laat AI niet de regie overnemen, maar blijf als mens zelf aan het roer staan.