Programma Kansrijke Start

Projecten

De afgelopen periode hebben twee ophaalmomenten plaatsgevonden binnen het programma Kansrijke Start. De ingediende onderzoeksvoorstellen zijn beoordeeld door de evaluatiecommissie. De programmagroep, bestaande uit Hogeschool Rotterdam, Zuyd Hogeschool, TNO en TU Delft Bouwkunde heeft het advies van de evaluatiecommissie overgenomen: in totaal zijn er 5 projecten gehonoreerd. De projecten starten in het eerste kwartaal van 2026. Gedurende de looptijd van de projecten wordt de voortgang nauwlettend gevolgd, en zullen hier ontwikkelingen worden gedeeld. Ook zal er een leernetwerk worden opgezet, waarin de consortia met en van elkaar kunnen leren en ontwikkelen.

De vijf projecten zijn:
FAIRSPACE
Penvoerder: TNO – Olivier Blanson Henkemans

Community Compass for a Healthy Start:
Penvoerder: TNO (Tosca de Crom)

DIALOGUE
Penvoerder: TNO (Hilde van Keulen)

REACH-START
Penvoerder: TNO (Olivier Blanson Henkemans)

Know Women
Penvoerder: Know Women (Amy Fitzpatrick)

We stellen de consortia graag aan u voor door middel van de door hen zelf opgestelde publiekssamenvattingen:

FAIRSPACE: A Secure Data Workspace for a Fair Start in the First 1,000 Days

Penvoerder: TNO – Olivier Blanson Henkemans

Consortiumpartners: Erasmus MC Sophia Kinderziekenhuis, Erasmus School of Economics, Linksight, BlueGen, Topicus, Gino, EagleScience Software B.V., ZorgBelang Inclusief

Achtergrond
De eerste 1.000 dagen van een kind zijn cruciaal voor een gezonde ontwikkeling en een goede start in het leven. Toch groeien veel kinderen op in gezinnen waar factoren zoals armoede, stress, slechte woonomstandigheden, maar ook leefstijlgedrag, ouder-kind interactie en gebruik van ondersteuning een rol spelen, waardoor gezondheidsverschillen kunnen ontstaan die een leven lang blijven bestaan. Hoewel er steeds meer gegevens beschikbaar zijn vanuit de geboortezorg, jeugdgezondheidszorg (JGZ) en sociale diensten (zoals CJG en wijkteams), worden deze nog vaak versnipperd opgeslagen, waardoor privacy-zorgen en technische verschillen het moeilijk maken om gegevens slim te combineren en risico’s op tijd te herkennen.

Doel
FAIRSPACE wil bijdragen aan een eerlijke start voor álle kinderen. Het project ontwikkelt een veilige data werkplaats waarin informatie uit geboortezorg, JGZ, gemeenten en openbare bronnen toegankelijk worden gemaakt. Met voorspellende modellen, die ook leefstijl- en omgevingsfactoren meenemen, kunnen gezinnen en professionals risico’s eerder herkennen en sneller actie ondernemen.

Ontwerp
FAIRSPACE maakt gebruik van moderne technieken zoals federated learning (samen leren zonder data uit te wisselen), veilige multi-party computation en het genereren van synthetische data om privacy te waarborgen. Samen met gezinnen en professionals worden voorspellende modellen ontwikkeld. Deze modellen worden ingezet via beslisondersteuning, persoonlijk advies voor ouders en dashboards voor beleidsmakers. De aanpak wordt getest in minstens twee regio’s (Rotterdam en Drenthe). Het consortium, bestaande uit publieke (TNO, Erasmus MC, Erasmus School of Economics) en private partijen (Linksight, BlueGen, Topicus, Gino en EagleScience), combineert unieke kennis over jeugdgezondheid, kunstmatige intelligentie, privacy-technologie en praktijkervaring.

Relevantie
Op korte termijn helpt FAIRSPACE om ontwikkelingsproblemen bij kinderen eerder te signaleren en gerichte ondersteuning te bieden. Op lange termijn kan landelijke toepassing zorgen voor een gezonde start voor alle kinderen, met een maatschappelijke opbrengst van €4–9 per geïnvesteerde euro. FAIRSPACE sluit aan bij Kansrijke Start, het Dutch Health Data Space en het Europese EHDS-initiatief.

"Community Compass for a Healthy Start: Modelling the Burden of Fine Particulate Matter and Heat Stress on Birth and Early Development Outcomes"

Penvoerder: TNO (Tosca de Crom)

Consortiumpartners: Erasmus MC, Tygron, uCrowds, Care4Neo

Achtergrond:
Kinderen van moeders uit sociaal-economisch kwetsbare wijken worden vaak blootgesteld aan omgevingsfactoren die hun vroege gezondheid en ontwikkeling kunnen schaden. De periode van de 100 dagen vóór conceptie en de eerste 1.000 dagen van het  leven (van conceptie tot de leeftijd van 2 jaar) wordt gezien als een cruciale fase voor groei en ontwikkeling. In deze gevoelige periode kunnen blootstellingen, zoals fijnstof (PM₂.₅) en hittestress, het risico op vroeggeboorte en een te laag geboortegewicht voor de zwangerschapsduur (SGA) verhogen, en effecten hebben op motorische, cognitieve, taal- en sociaal-emotionele ontwikkeling (gemeten met de D-score).

Doelstelling:
Het kwantificeren van de impact van (bron-specifieke) PM₂.₅ en hittestress tijdens de 100 dagen vóór conceptie, de zwangerschap en de eerste twee levensjaren op vroeggeboorte, SGA en een lage D-score. Op basis van deze inzichten simuleren we de effecten van gerichte wijkinterventies en presenteren de resultaten in een gebruiksvriendelijk Wijkkompas om gemeenten te ondersteunen bij besluitvorming.

Opzet:
We combineren overkoepelende reviews en epidemiologische analyses om risicoschattingen af te leiden die de relatie tussen blootstelling aan PM₂.₅ en hittestress en het optreden van vroeggeboorte, SGA en een lage D-score kwantificeren. Met agent-based mobiliteitsmodellen simuleren we de bewegingspatronen van vrouwen vóór en tijdens de zwangerschap en van jonge kinderen, en koppelen deze aan fijnmazige blootstellingsmodellen om tijdsafhankelijke blootstellingsprofielen te maken. Met health impact assessment-modellen berekenen we de populatie-attribueerbare fracties. Het effect van interventiescenario’s, zoals verkeersreductie en het creëren van schaduwplekken, wordt doorgerekend en gevisualiseerd in een interactieve Wijkkompas-dashboard. Deze scenario’s worden in co-creatie met gemeenten en bewoners ontwikkeld om lokale relevantie en toepasbaarheid te waarborgen.

Relevantie:
Dit project levert toepasbare kennis en een praktisch instrument voor gemeenten en de publieke gezondheidszorg om wijken gezonder in te richten. Daarmee kunnen vroeggeboorten worden voorkomen, ontwikkelingsuitkomsten worden verbeterd en kan gezondheidsongelijkheid vanaf de start van het leven worden teruggedrongen.

DIALOGUE: GenAI for Reproductive Health - Engaging adolescents and young adults through digital dialogue on preconception care 

Penvoerder: TNO (Hilde van Keulen)

Consortiumpartners: DPDK, GGD GHOR Nederland, Snijboon, Stichting CHOICE for Youth and Sexuality, Rutgers

Achtergrond:
Een gezonden Zwangerschap begint al vóór de conceptie. Toch zijn veel jongeren zich hier niet van bewust, en bereiden zij zich niet actief voor op zwangerschap of ouderschap. Jongeren in kwetsbare situaties lopen meer risico op negatieve gezondheidsuitkomsten en hogere gezondheidszorgkosten. Dit onderstreept het belang van vroege en toegankelijke voorlichting, gebaseerd op betrouwbare informatie. 

Doelstelling:
Het DIALOGUE-project ondersteunt jongeren en jongvolwassenen bij het maken van geïnformeerde leefstijl-gerelateerde keuzes over vruchtbaarheid, anticonceptie en preconceptiezorg. Het bouwt voort op het succesvolle lesprogramma “Nietofwelzwanger” (NWZ), dat interactieve lessen en een website biedt aan mbo-studenten. In het DIALOGUE-project wordt de NWZ-website omgevormd tot een gepersonaliseerd platform dat met behulp van GenAI betrouwbare informatie aanbiedt via formats die aansluiten bij jongeren, zoals chatbots, video’s, en sociale media. 

Aanpak:
Het platform wordt vormgegeven in nauwe samenwerking met jongeren om aan te sluiten bij hun digitale gewoonten en voorkeuren. Het project bestaat uit drie stappen: 1) behoeftenonderzoek, co-creatie en inhoudelijke ontwikkeling, 2) technische ontwikkeling van het platform, en 3) haalbaarheidsstudie en verspreiding. Het platform past zich aan het taalniveau en de voorkeuren van de gebruikers aan, stimuleert betrokkenheid via natuurlijke dialoog en bevat waarborgen voor veilige en correcte antwoorden.  

Relevantie:
Het DIALOGUE-project is vernieuwend in het gebruik van GenAI om mis- en desinformatie te minimaliseren en gezondheidsvaardigheden te verbeteren. Door multikanaal toegang en optimalisatie voor generatieve AI-platformen fungeert het als digitaal systeem, dat jongeren ondersteunt bij gezonde leefstijl keuzes rond voortplanting.

Samenwerking:
Het project wordt geleid door TNO, met MKB (DPDK, Snijboon), inhoudelijke experts en mogelijke toekomstige eigenaren (Rutgers, GGD GHOR Nederland), een belangenorganisatie voor jongeren (Choice) en een expert jongerenparticipatie (Snijboon) als samenwerkingspartners. Samen brengen zij expertise in op het gebied van gezonde leefstijl, communicatie, digitale innovatie en jongerenparticipatie.

REACH-START: Reliable & Equitable AI Conversational Help - Supporting a Healthy Start

Penvoerder: TNO (Olivier Blanson Henkemans)

Consortiumpartners: EagleScience Software B.V., Stichting voor Werkende Ouders

De zorg voor jonge gezinnen staat onder druk. Er is een tekort aan personeel en ouders hebben steeds vaker vragen over gezondheid, leefstijl en welzijn. In de eerste 1000 dagen van een kind, vanaf de zwangerschap tot het tweede levensjaar, zijn deze vragen extra belangrijk. Juist in deze periode kunnen goede adviezen en steun het verschil maken voor een gezonde start.

Een belangrijk contactpunt voor (aanstaande) ouders zijn de helpdesks en chats, waar professionals vragen beantwoorden over de eigen gezondheid en welzijn en dat van het kind. Op deze plekken is de werkdruk hoog, veel vragen komen steeds terug en ouders verschillen sterk in hun taalniveau en digitale vaardigheden. De vraag naar digitale innovatie groeit. De GroeiGids biedt de Ouderchat aan en onderzoekt AI-toepassingen. GGD Hollands Midden test AI om de ouderhelpdesk te ondersteunen. Deze organisaties zoeken naar veilige, betrouwbare en ethische toepassingen van AI, wat het belang van dit project onderstreept.

In dit project ontwikkelen we samen met (aanstaande) ouders en professionals een digitale AI-chatbot. Deze AI-chatbot helpt dag en nacht met betrouwbare en begrijpelijke antwoorden op vragen over zwangerschap, gezondheid, groei en ontwikkeling. Bij moeilijke of medische vragen schakelt de chatbot automatisch door naar een professional. Zo krijgen ouders snel steun en worden zorgmedewerkers minder belast met steeds terugkerende vragen. Anders dan algemene AI-chatbots zoals ChatGPT, werkt deze oplossing veilig, verantwoord en altijd in samenwerking met zorgprofessionals.

Het project bestaat uit vier stappen: (1) wensen en behoeften van ouders en professionals ophalen, (2) de chatbot bouwen en testen in een veilige proefomgeving, (3) de chatbot uitproberen in de praktijk via pilots bij de GroeiGids en GGD Hollands Midden, en (4) een plan maken voor landelijke invoering.

Met speciale aandacht voor ouders met beperkte gezondheidsvaardigheden, migratieachtergrond of lage digitale vaardigheden, zorgen we dat álle gezinnen in Nederland betrouwbare digitale steun krijgen in de eerste 1000 dagen.

Know Women: Predicting and Preventing Peripartum Depression Through Personalized Hormone Profiling & Machine Learning

Penvoerder: Know Women (Amy Fitzpatrick)

Consortiumpartners: Erasmus MC, Mamamoon B.V., Stichting Voices for Women

Peripartum depressie (PPD) – depressie tijdens of na de zwangerschap – treft ongeveer één op de vijf moeders in Nederland. Het is de grootste oorzaak van sterfte rondom de bevalling. Toch wordt PPD vaak niet of te laat ontdekt. Huidige tests bestaan uit korte vragenlijsten, die vrouwen soms niet eerlijk invullen uit schaamte of angst. Hierdoor blijven veel moeders en kinderen zonder de juiste zorg.

Know Women wil dit veranderen. Met ons project ontwikkelen wij een eenvoudige thuistest en een mobiele app. Met een klein vingerprikje en een assessment kan een vrouw haar hormonen laten analyseren. Ons slimme algoritme voorspelt of zij een verhoogd risico heeft op PPD. De app geeft vervolgens een persoonlijke risicoscore, duidelijke uitleg en praktische adviezen. Wanneer nodig wordt de moeder direct doorverwezen naar zorgverleners.

Samen met het Erasmus MC, verloskundigen in Rotterdam en de GGD testen wij deze aanpak in de praktijk, juist bij gezinnen in kwetsbare situaties. Ouders doen mee in co-creatie: zij geven feedback en denken mee over hoe de app het beste aansluit op hun behoeften.

Met dit project maken wij peripartum depressie bespreekbaar en behandelbaar vóórdat het ernstig wordt. Dit betekent: minder leed bij moeders en kinderen, minder zorgkosten en een betere start voor duizenden gezinnen. Zo dragen wij bij aan een Kansrijke Start voor ieder kind in Nederland.

Overzicht

De gezondheid en sociale omgeving van (toekomstige) ouders zijn cruciaal voor de ontwikkeling van (ongeboren) kinderen. In kwetsbare omstandigheden komen complicaties en ook sterfte vaker voor wat een hoger risico op leer- en gedragsproblemen, diabetes en hart- en vaatziekten met zich meebrengt. Dit leidt tot een hogere ziektelast en participatieproblemen, hogere zorgkosten en lagere onderwijs- en arbeidsperspectieven voor kinderen. Betere gezondheidsresultaten dragen bij aan economische groei. Dit betekent dat interventies gericht op verbeterde gezondheidszorg en welzijn zullen leiden tot economische voordelen, zowel op gezinsniveau als voor de samenleving als geheel.

We financieren vanuit dit programma initiatieven die zich richten op leefomgeving en leefstijl, waarbij gebruik wordt gemaakt van AI- en Data Science-technologieën. Het is essentieel dat:

1. privacy en veiligheid van data geborgd is,
2. projecten een mensgericht ontwerp gebruiken en
3. er nauwe samenwerking is tussen onderzoekers, bedrijven en (vertegenwoordigers van) ouders.

De onderzoek- en innovatieprojecten die in het kader van het programma uitgevoerd gaan worden dragen bij aan het verkleinen van gezondheidsverschillen, het verlagen van zorgkosten en het creëren van nieuwe economische kansen. Door leefstijl en leefomgeving te verbeteren, wordt een stevige basis gelegd voor een gezonde toekomst van kinderen.

Beoogde resultaten

Het programma richt zich op het ontwikkelen van innovatieve interventies die bijdragen aan een gezondere start voor kinderen in hun eerste duizend dagen. Door de inzet van AI en datascience worden nieuwe methoden ontwikkeld om leefstijl- en omgevingsfactoren beter te begrijpen en hierop gerichte oplossingen te bieden.

Een van de belangrijkste doelen is om op maat gemaakte interventies te creëren die gezinnen in kwetsbare situaties ondersteunen. Denk hierbij aan slimme technologieën die helpen bij het bevorderen van een gezonde leefstijl of het verbeteren van de woonomgeving. Dit moet uiteindelijk leiden tot meer kansengelijkheid, een betere gezondheid en een hoger welzijnsniveau.

Impact en inzichten

Naast maatschappelijke impact levert het programma ook belangrijke wetenschappelijke inzichten op. De nieuwe kennis en tools kunnen breed worden toegepast, zowel nationaal als internationaal. Bovendien beogen we dat de resultaten bijdragen aan kostenbesparing in de zorg, doordat preventieve maatregelen worden bevorderd en gezondheidsproblemen vroegtijdig worden aangepakt.

De inzichten en methodieken uit dit vanuit dit programma gefinancierde projecten worden gedeeld via wetenschappelijke publicaties, factsheets en media. Daarnaast worden de uitkomsten gepresenteerd tijdens bijeenkomsten van de PPP Kansrijke Start, zodat partners en stakeholders direct kunnen profiteren van de nieuwste ontwikkelingen.

Programmapartners

De programmagroep bestaat uit de kennisinstellingen Hogeschool Rotterdam (penvoerder) en mede aanvragers Zuyd Hogeschool, TNO en TU Delft Bouwkunde, allen lid van de PPP Kansrijke Start community. Daarnaast zijn er supporting partners betrokken; Philips, Eraneos, Hogeschool Inholland en Erasmus MC. Zij zijn geen lid van de programmagroep, maar zij zijn wel betrokken in een adviserende rol, zowel bij de totstandkoming van deze programma aanvraag, als tijdens de looptijd van het programma. Zij hebben zitting in de adviesraad, welke op regelmatige basis om advies wordt gevraagd door de programmagroep.

Financiering

Het programma Kansrijke Start is mede mogelijk gemaakt door Health~Holland, Topsector Life Sciences & Health.