De circulaire rol van het zorgprotocol

De Nederlandse gezondheidszorg behoort tot de beste ter wereld, maar heeft ook een aanzienlijke impact op het milieu. De sector is verantwoordelijk voor ongeveer 7% van de nationale broeikasgasuitstoot en verbruikt veel grondstoffen en materialen. In de Green Deal Duurzame Zorg zijn daarom afspraken gemaakt om de zorgsector te verduurzamen. Tegelijkertijd blijkt dat deze doelen moeilijk te vertalen zijn naar de dagelijkse praktijk van zorgverleners. Veel zorghandelingen worden gestuurd door zorgprotocollen: stap-voor-stapbeschrijvingen van hoe zorgprofessionals handelen. Binnen deze protocollen worden keuzes gemaakt over materialen en werkwijzen, maar de milieueffecten van die keuzes zijn meestal niet zichtbaar. 

De praktijkvraag voor dit project komt voort uit twee ontwikkelingen. Enerzijds wil impactondernemer Dawn Technologies digitale oplossingen ontwikkelen die zorgorganisaties helpen hun duurzaamheidsdoelen te behalen. Anderzijds geven zorgprofessionals aan dat zij wel duurzame keuzes willen maken, maar dat zij onvoldoende inzicht hebben in waar milieuwinst mogelijk is en wat de gevolgen zijn voor de kosten, de werkdruk en de kwaliteit van de zorg.

Hoewel er inmiddels verschillende instrumenten bestaan om duurzaamheid in de zorg te ondersteunen, zoals CO₂-rekenhulpen, afvalscans en verbeterprogramma’s, richten deze zich vooral op het niveau van de organisatieprocessen. Het niveau van het zorgprotocol, waar dagelijkse handelingen en materiaalgebruik samenkomen, blijft grotendeels buiten beeld. 

Als startpunt is verloskunde gekozen omdat hier protocollen een sterk gestandaardiseerde, direct gedragssturende en materieel inzichtelijke proeftuin vormen. Het project "Op weg naar groene geboortezorg" (KIEM.K23.01.138) liet zien dat de rol van protocollen bij duurzaam handelen nog onderbelicht is (Cnossen et al., 2023). De centrale praktijkvraag in dit project luidt daarom: 

Hoe kunnen verloskundige zorgprofessionals bij het ontwikkelen en aanpassen van zorgprotocollen systematisch inzicht krijgen in de ecologische, financiële, sociale en organisatorische consequenties van hun handelingskeuzes, zodat zij circulaire afwegingen expliciet kunnen maken zonder afbreuk te doen aan de kwaliteit en veiligheid van de zorg?

Dit project wordt uitgevoerd in samenwerking met praktijkpartners uit zowel de zorg als het MKB. Het onderzoek richt zich op vier protocollen binnen de verloskunde in twee ziekenhuizen. Met literatuuronderzoek, observaties, interviews en gezamenlijke ontwerpsessies worden protocollen stap voor stap geanalyseerd op milieueffecten, kosten en werkbaarheid. Op basis hiervan wordt een prototype ontwikkeld dat zorgprofessionals helpt om protocollen op duurzaamheid te beoordelen. 

Bij de pilot zijn vanuit het onderwijs betrokken:

• Master Physician Assistant (MPA) 
• Opleiding verloskunde

Het project levert een toepasbare analysemethode en een in de praktijk getest prototype op. Deze vormen de basis voor de verdere ontwikkeling van een digitale tool die zorgorganisaties ondersteunt bij duurzame besluitvorming in het dagelijkse zorgproces.

Deze informatie volgt.