Lalla Rookh
De Lalla Rookh was de eerste boot die Hindostanen naar Suriname vervoerde — 410 mensen aan boord. Maar zeker niet de laatste: nog 63 transporten volgden. De reis duurde gemiddeld 99 dagen, en een groot deel van de passagiers overleefde de overtocht niet.
Om te begrijpen waarom de Lalla Rookh aankwam in Suriname, moeten we terug naar 1 juli 1863, toen de slaverij werd afgeschaft. Maar van echte vrijheid was geen sprake. Tot slaaf gemaakte mensen stonden nog tien jaar onder staatstoezicht en waren verplicht door te werken op de plantages. Pas op 1 juli 1873 was de slavernij volledig beëindigd.
"Ik ben van ver gekomen"
"Voor mij betekent een dag als 5 juni dat mijn bloedlijn al die jaren geleden begon in India en nu, na vele generaties, ben ik er. Ik ben geboren in District Nickerie, een vergeten plek waar veel plantages waren waar onze voorouders op werkten. Mede dankzij mijn adoptie door een andere Hindostaanse familie ben ik de allereerste generatie van mijn bloedlijn die in Nederland een leven opbouwt. Ik ben dus van ver gekomen. Mijn nani was net als ik een weeskind. Door mijn grootouders heb ik liefhebbende ouders ervaren en mijn Hindostaanse identiteit meegekregen."
- Rohini, student
De plantage-eigenaren hadden daarmee een probleem: wie moest het werk doen? Ze vonden het antwoord in toenmalig Brits-Indië. Via het Koelietraktaat - een overeenkomst tussen Nederland en Brittannië - werden 34.395 contractarbeiders uit India naar Suriname gehaald. Ook de Chinese en Javaanse gemeenschap kwamen via hetzelfde systeem naar Suriname.
Het zogeheten indentured labour systeem beperkte zich niet tot Suriname. In het toenmalige Brits-Guyana speelde zich hetzelfde af, en ook elders in de wereld werden mensen uit India naar koloniën overgebracht. Het resultaat: een grote Indiase diaspora, verspreid over de Caraïben, Mauritius, Fiji, Zuid-Afrika en ver daarbuiten — op plekken die vrijwel allemaal ooit in handen waren van Frankrijk, Nederland of Groot-Brittannië.
"In Nederland zijn we een grote gemeenschap, maar in India zijn we allang vergeten"
"Hindostanen komen uit India, maar de Hindostanen die wij kennen uit Suriname hebben een heel andere cultuur dan die uit India. Er zijn wel overlappingen, maar de cultuur is anders en vervormd. Iemand die ik ken uit India snapte ook niets van ons bestaan. Het is grappig: in Nederland zijn we een grote gemeenschap, maar in India zijn we allang vergeten."
- Raisri, oud-student en medewerker bij Mentoren op Zuid
Loze beloften en leugens
Om Hindostanen over te halen om naar Suriname te gaan, beloofden Britse agenten een leven vol werk en werlvaart, in een land 'vlakbij Sri-Lanka'. Ze speelden daarbij in op een kwetsbare situatie: rond 1873 teisterde armoede grote delen van India, en in 27 jaar tijd waren er 18 grote hongersnoden geweest. Voor mensen die leefden onder het kastensysteem, zonder perspectief, klonk de belofte van werk als een uitkomst.
Wat ze niet vertelden: Suriname was ver, het werk was allesbehalve licht, en de reis was gevaarlijk. Velen stierven onderweg. Wie aankwam, trof zware arbeid op de plantages.
"Ik denk dat het belangrijk is om als Hindostaan waarde te hechten aan familiebanden"
"Mijn Adjie, oma van vaderskant, heeft vaak verhalen met mij gedeeld over hoe moedig onze voorouders waren om hun thuisland te verlaten en een nieuw leven op te bouwen. Door haar heb ik sneller de Hindostaanse Sarnámi taal geleerd, wat de communicatie met ouderen vergemakkelijkte. Ik denk dat het belangrijk is om als Hindostaan waarde te hechten aan familiebanden — dat is in elk geval iets wat ik doe."
- Manavi, student
Contractarbeid versus slavernij: wat was het verschil?
Het indentured labour systeem en de slavernij overlappen op veel punten en er zijn een paar verschillen. Zo kregen contractarbeiders betaald, al ging het om een klein bedrag. Meestal hadden ze een contract van vijf jaar. Ze woonden in zogenoemde coolie-lines en werden bewust gescheiden gehouden van andere arbeiders. De planters waren bang dat ze zouden samenspannen voor betere lonen.
Nog een belangrijk verschil: contractarbeiders waren geen bezit. Binnen de slavernij waren tot slaaf gemaakten eigendom van de planters, en de kinderen van slaven werden geboren als slaven. De rechten en behandeling verschilden ook.
Maar de overeenkomsten zijn minstens zo opvallend: het werk op de plantages was identiek, en beide systemen waren geworteld in koloniale uitbuiting en onderdrukking van mensen uit Afrika en Azië. De twee systemen bestonden naast elkaar en hebben tot op de dag van vandaag impact op de Surinaamse gemeenschap.
"We mogen hier zijn en ons laten zien"
"Het is belangrijk om stil te staan bij het effect van ons migratieverleden. Dat doen we te weinig, omdat we opgaan in de waan van de dag. Hindostanen zijn vrij onzichtbaar in onze samenleving. We doen wat er van ons verwacht wordt: we gaan naar school, werken, en laten niet veel van ons horen.
Ondanks dat wij hartelijk zijn, zijn we eigenlijk erg gesloten. Met als gevolg dat problemen niet besproken worden en dat het lastig kan zijn om je eigen identiteit te vormen. Omarm het verleden, neem het positieve mee — maar richt je ook op de toekomst. We hoeven niet meer onder dwang te migreren. We mogen hier zijn en ons laten zien."
- Cheryl, docent Social Work
Verzet
Contractarbeid in Suriname duurde tot 1939, voor Hindostanen tot 1916. In die periode braken op verschillende plantages zo'n elf grote opstanden uit. Op de plantages Resolutie, Alliance, Zoelen en Zorg en Hoop kwamen Hindostanen in opstand tegen de zware werkomstandigheden. Op Alliance sloten Hindostanen en Javanen een verbond
Een van de meest opmerkelijke verzetsstrijders was Janey Tetary. Ze kwam in 1880 aan in Paramaribo en werd overgeplaatst naar plantage Zorg en Hoop. Als jonge moslimvrouw nam ze andere vrouwen in bescherming en stond ze op voor hun rechten. In 1884 brak er een grote opstand uit op de plantage. Tetary en zes andere contractarbeiders kwamen daarbij om het leven.
"Een beetje van mezelf en van andere culturen"
"Ik ben DJ en draai Hindostaanse en Bollywood muziek, gemixt met urban. Ik probeer een beetje van mezelf en andere culturen bij elkaar te brengen."
- July, student Facility Management
Een nieuwe cultuur, met oude wortels
De Hindostaanse gemeenschap in Suriname en Nederland bestaat nog steeds en is door de jaren heen ingrijpend veranderd. De cultuur draagt invloeden uit India, Suriname en Nederland.
Doordat mensen uit verschillende regio's van India samenkwamen, en daarbij ook nog eens in contact stonden met andere gemeenschappen in Suriname, ontstond er iets nieuws: een eigen taal, nieuwe muziek, een geheel eigen identiteit. Velen vertrokken later naar Nederland en bouwden ook hier een gemeenschap op. Vandaag wonen er naar schatting tussen de 90.000 en 215.000 Hindostanen in Nederland, vooral in de regio's Den Haag, Rotterdam en Amsterdam.
Die identiteit heeft veel moois. Maar er zijn ook hardnekkige problemen. Al jaren liggen de suïcidecijfers onder Hindostanen in Nederland flink hoger dan het landelijk gemiddelde, een kwart hoger dan bij andere bevolkingsgroepen, blijkt uit onderzoek van de GGD Rotterdam-Rijnmond.
Binnen de gemeenschap heerst soms een taboe op het bespreken van mentale gezondheid. De impact van het verleden — van misleiding, verlies en aanpassing — werkt door tot in het heden.
"We zijn een community, een grote familie"
"Hindostaans zijn is een heel groot deel van mijn leven. Mijn zus en ik doen Bollywood dans, maar ook Indiaans klassiek - Kathak en Bharata natyam. Zo kijken we terug naar onze voorouders. We zijn een community, een grote familie."
- Wandita, student
Viering of herdenking?
Op 5 juni staan we stil bij de geschiedenis van de Hindostaanse gemeenschap. Voor de een is het een viering van overleven en rijke cultuur. Voor de ander een moment van herdenking. Beide zijn terecht — en beide zijn nodig. Wie de kracht van een gemeenschap viert, kan niet om haar geschiedenis heen.
"Goed om stil te staan bij de Hindostanen die op zoek gingen naar een betere toekomst"
"Hindostaans zijn gaat over diversiteit — eten, mensen, feesten, inclusiviteit. En ik vind het goed om stil te staan bij de Hindostanen die op zoek gingen naar een betere toekomst voor hun kinderen. Respect voor de stappen die de voorouders hebben gemaakt, want dat maakt wie je bent, hier en nu."
- Shakiel, onderwijsmanager
Wil jij op 5 juni stilstaan bij deze geschiedenis? Zoek naar herdenkings- en vieringsactiviteiten bij jou in de buurt via Sarnamihuis of lokale culturele organisaties.
Geschreven door studentredacteur Arson Sadhoe in 2023.
