Het project heeft als doel de positie van burgers in de informatierelatie met de overheid te versterken in participatieprocessen waarin digitale systemen en AI een rol spelen. Het richt zich op het ontwikkelen van concrete werkvormen en ontwerpprincipes die de pluriformiteit van burgers beter representeert.
Daarbij wordt niet primair uitgegaan van technologie als vertrekpunt, maar van bestaande participatiepraktijken. Door te kijken naar concrete ervaringen en verhalen uit ‘analoge’ participatieprocessen, wordt inzicht verkregen in wat daar werkt, waar spanningen ontstaan en welke waarden daarin impliciet of expliciet een rol spelen. We onderzoeken of en hoe AI-toepassingen participatie kunnen verrijken, indien expliciet wordt gemaakt welke waarden centraal staan en hoe deze in ontwerp en toepassing geborgd kunnen worden, zoals vanuit het perspectief van de Public Stack (publicstack.net).
AI-toepassingen zoals die van Parai en Dembrane beloven op grotere schaal gesprekken met burgers te registreren, te analyseren en het burgerperspectief te representeren maar dreigen tegelijkertijd het analoge gesprek met de burger te vervangen, met het gevaar de kwaliteiten daarvan te verliezen.
Het onderzoek is geïnspireerd door de theorie van het agonistisch pluralisme van Chantal Mouffe die zegt dat democratische processen ruimte moeten bieden voor pluralistische standpunten en uiteenlopende stemmen, en dat er fora moeten bestaan waar verschillen, afwijkende meningen en zelfs conflicten zijn toegestaan (Mouffe 2013).
Dit project vertrekt expliciet vanuit het perspectief van burgers. Door deze ervaringen centraal te stellen, draagt het project bij aan een informatierelatie waarin burgers niet alleen geïnformeerd worden maar in al hun pluroformiteit gerepresenteerd worden, daadwerkelijk positie kunnen innemen en invloed kunnen uitoefenen.
De centrale onderzoeksvraag luidt:
Hoe en onder welke voorwaarden kunnen gemeentelijke participatieprocessen zodanig worden vormgegeven en door AI-toepassingen worden verrijkt, zodat deze de pluriformiteit van burgers beter representeert en hun invloed in besluitvorming versterkt?
Deze vraag wordt uitgewerkt in de volgende vier deelvragen:
- Welke vragen en dilemma’s ervaren ambtenaren bij gemeenten momenteel bij participatieprocessen?
- In welke situaties ontstaan spanningen, kritiek of uitsluiting, en welke waarden spelen daarin een rol?
- Op welke manieren kan AI worden ingezet in participatieprocessen om pluriformiteit te ondersteunen?
- Welke ontwerpprincipes en werkvormen kunnen worden geformuleerd voor het verantwoord inzetten van AI in participatieprocessen om de informatiepositie en invloed van burgers te versterken?