Erik Boels (lid College van Bestuur Hogeschool Rotterdam) opende de dag: “AI biedt enorme kansen, maar vraagt ook om zorgvuldige keuzes. En juist daarom is het zo belangrijk dat we blijven investeren in mensen die AI niet alleen kunnen gebruiken, maar ook begrijpen, bevragen en vertalen naar toepassingen die echt iets toevoegen. Mensen die oog hebben voor de ethische en maatschappelijke impact.” De vraagstukken waar we voor staan, rondom digitalisering, inclusie en duurzaamheid, zijn complex en raken aan alles wat we doen. Daarom is het essentieel dat we onderwijs, onderzoek en praktijk met elkaar verbinden. Dat we de samenwerking in de regio versterken, ons aansluiten bij landelijke en Europese initiatieven én elkaar opzoeken op individueel niveau, zoals vandaag.
Onze toekomst met AI: maak het concreet
Maaike Harbers (lector Artificial Intelligence & Society) opende met de eerste keynote. Zij ziet veel verdeeldheid in hoe mensen AI beoordelen. Die verdeeldheid komt door de verschillende 'brillen' waarmee we naar de toekomst van AI kijken. Ze onderscheidt de volgende houdingen: AI boomers (de optimisten), AI doomers (de angstigen), AI critici (de realisten) en AI enthousiasten (de doeners). Geen van deze groepen heeft ‘gelijk’; het doel is niet overtuigen, maar verbinding zoeken. “Misschien worden we het nooit met elkaar eens, maar dat is ook een kracht. Zo houden we elkaar scherp.”
Een belangrijk punt in Harbers’ verhaal was de term 'verantwoorde AI'. We praten volgens Harbers vaak langs elkaar heen omdat we niet concreet genoeg zijn over welke specifieke vorm van AI we spreken. Ze daagde het publiek uit om kritische vragen te stellen bij elke AI-toepassing: Welk doel dient het? Wat zijn de alternatieven? En wie ervaart de negatieve gevolgen? "Verantwoorde AI is geen eindbestemming, maar een houding," legde ze uit. “Het vraagt om een open blik, goed luisteren naar de ander en vooral: je eigen aannames durven bevragen."
De surfer en de pelgrim
Het belangrijkste punt van Peter Troxler (lector Future of Working): onthoud dat de mens aan het stuur van de technologie zit. Rennen we hard om de 'hype' bij te houden, en vergeten we ondertussen te vragen waar we eigenlijk naartoe rennen? Of houden we onszelf juist terug en zijn we sceptisch? Troxler gebruikte de metafoor van ‘de surfer’ die op de hoogste golf wil zitten. Hij gaat mee met de hype en wil snel handelen. De ‘pelgrim’ daarentegen is onderweg naar zingeving, bijvoorbeeld op een tocht naar Santiago de Compostela. Hij loopt rustig en vraagt zich bij elke stap af: waar ben ik naar op weg en waarom doen we dit eigenlijk?
Aan het eind van de keynote vroeg dagvoorzitter Geert Maarse aan de zaal: "Als je zou moeten kiezen, ben je dan een surfer of een pelgrim?" Troxler greep direct in en gaf aan dat dat eigenlijk niet de juiste vraag is. “Je moet namelijk de surfer én de pelgrim zijn. Juist in die spanning, tussen versnellen en vertragen, ontstaat inzicht."
Wijzer worden over AI én jezelf
Net als AI is ons brein voor de meesten een black box: we weten wat erin gaat en wat eruit komt, maar het proces daartussen is onduidelijk. Lotte Willemsen (Lector Communication in the Networked Society) legde uit dat deze onbewuste ‘mentale algoritmes’ bepalen hoe we over AI oordelen.
Ze besprak een aantal patronen die ons gedrag beïnvloeden. Bij de automatiserings-bias vertrouwen we AI blindelings. Aan de andere kant staat algoritmische aversie: we wantrouwen het systeem, ook als dat misschien beter functioneert dan mensen. Daarnaast zorgt dehumanisatie voor een kloof tussen AI-gebruikers en niet-gebruikers, wat samenwerking in de weg staat.
Verantwoorde innovatie vraagt om breinbewustzijn. Willemsen deed een oproep om niet alleen slimmer te worden met AI, maar vooral wijzer over onszelf.
Prototyping voor een sociale stad
AI moeten we samen bedenken en maken, legde Tomasz Jaskiewicz (lector Civic Prototyping) uit. Teamleden beslissen samen hoe ze de techniek inzetten voor het oplossen van een vraagstuk. Hij illustreerde dit met een project in de Rotterdamse Afrikaanderwijk, waar bewoners een robot ontwierpen om onverkochte marktwaar naar de wijkkeuken te brengen. Het eerste prototype deed alleen dat, maar na een herhalend proces van ontwerpen, maken en reflecteren werd de robot ingezet voor meer karweitjes in de wijk.
Een waarschuwing kon niet ontbreken: als we AI inzetten als co-designer, verdwijnt de creatieve input en ontstaan oplossingen die op elkaar lijken. Daarom pleit Jaskiewicz voor experimenteren in een testomgeving zoals het Sociaal AI Lab, onder maatschappelijke voorwaarden zoals transparantie en privacy en mét menselijke input. AI is geen kant-en-klaar product, maar het is getraind op onze data en kennis. Het is van ons allemaal. De centrale vraag vandaag is volgens Jaskiewicz dan ook: hoe gaan we AI samen vormgeven?
Break-outsessies: inspiratie in verschillende werkvormen
De break-outsessies gaven de deelnemers mooie inzichten. “Soms zijn we bezig met moeilijke vragen beantwoorden, terwijl we terug moeten naar de basis. Dat neem ik mee, naast de inzichten over de samenwerking tussen natuur en technologie,” zei een deelnemer van de sessie Samen met de natuur technologie ontwikkelen, hoe dan?.
In een de sessie Gen AI en leren: herbezinning op het beroep en de opleiding van de leraar spraken deelnemers over wat de invloed van AI is op het beroep van de leraar. Docenten en niet-onderwijsprofessionals gingen hierover met elkaar in gesprek. Een van de uitkomsten: “De futureproof leraar in 2030 houdt in de gaten of iedereen wel mee komt met de lesstof. De leraar stimuleert een kritische houding en verbindt mensen.”
De ideeën van deze deelnemers werden bevestigd door onderzoeker AI en Arbeidsmarkt Merle Bartsch tijdens de sessie Ben jij klaar voor de arbeidsmarkt van de toekomst?: “We ontkomen er niet aan dat AI invloed gaat hebben op ons werk. AI versnelt taken, maar is nog geen volledige vervanger van mensenwerk. De vraag verschuift van ‘Welke banen verdwijnen?’ naar ‘Wat maakt ons als mens en professionals onderscheidend?’. Daarom doet mensenwerk er meer toe dan ooit.” Ook gaf zij mee: “De belangrijkste vraag is niet hoe we AI inzetten in het werk, het uitgangspunt is altijd wat we er samen mee willen bereiken. Wendbaarheid is de belangrijkste eigenschap die je kunt ontwikkelen.”
Begrijpelijke taal verbindt
Een deelnemer aan het Fest merkte op dat het onderwerp AI tegenwoordig steeds meer in begrijpelijke taal wordt besproken. “Daardoor begrijpen meer mensen het en houd je mensen aangehaakt. Het gaat meer leven bij mensen.” Op een dag als vandaag was dat ook te merken: mensen voerden geanimeerde gesprekken en deelden nieuwe perspectieven met elkaar.
Veel deelnemers gaan dan ook met een goed gevoel naar huis. “Het is een fantastisch event, ik vind het heel waardevol om samen na te denken over hoe we ons gaan aanpassen aan deze situatie. Vroeger stelden we vragen over of we die mobiele telefoons of de wasmachine wel nodig hadden, nu stellen we dezelfde vragen over AI. Hier komen we samen ook wel uit.”
Samen navigeren
Heleen Elferink (aanvoerder van de maatschappelijke opgave Slimme en Sociale stad) sloot de dag af met de woorden: “We hebben op een prachtige gestructureerde manier en met verschillende perspectieven gesproken over AI. Maar soms mag het ook messy zijn. We moeten samen navigeren door de rommeligheid die het gesprek over AI soms ook is.”
Het onderstreept de belangrijkste les van vandaag: we hoeven de antwoorden niet in ons eentje te vinden. Een verantwoorde toekomst met AI bouwen we samen.
Over het Smart & Social Fest
Ieder jaar organiseert Hogeschool Rotterdam het Smart & Social Fest: een kennisevent waar makers, denkers en doeners elkaar prikkelen over de kansen en uitdagingen van digitale technologie. Hoe gaan we hier in het onderwijs, werk en de samenleving concreet en verantwoord mee om?
Deze dag kwam tot stand in samenwerking met Provincie Zuid-Holland, Erasmus Centre for Data Analytics, Gemeente Rotterdam, Netwerk Digitale Inclusie, Sociaal AI Lab Rotterdam en IT Circle Nederland.
Als toekomstmakers bedenken studenten, docenten en onderzoekers van Hogeschool Rotterdam samen met de beroepspraktijk direct toepasbare oplossingen voor maatschappelijke vraagstukken. Meer weten over de inzichten vanuit ons praktijkgericht onderzoek en onderwijs? Slimme en sociale stad - Hogeschool Rotterdam.
Impressies Smart & Social Fest 2026
