In Internationale Schakelklassen (ISK) krijgen leerlingen tussen de twaalf en achttien jaar onderwijs als zij nog maar kort in Nederland zijn en weinig of geen Nederlands spreken. In Rotterdam gaat het om leerlingen met uiteenlopende taal-, school- en levenservaringen. Juist die verscheidenheid maakt goed onderwijs complex.
Tess onderzoekt hoe professionalisering van docenten eruit moet zien om beter aan te sluiten bij de onderwijsbehoeften van ISK-vmbo-leerlingen. Daarbij kijkt zij niet alleen naar taalverwerving, maar ook naar de sociale behoeften, leefwerelden en ervaringen die leerlingen meenemen de klas in.
“Ik ben enorm blij met deze toekenning”, vertelt Tess. “Het is helaas geen vanzelfsprekend thema om onderzoek naar te doen, terwijl deze leerlingen die aandacht meer dan verdienen. Goed grootstedelijk ISK-onderwijs gaat vanuit mijn sociologische invalshoek echt verder dan taalverwerving.”
Onderwijs dat verder kijkt dan taal
De Nederlandse taal is vaak het vertrekpunt in het ISK-onderwijs. Dat is logisch: zonder voldoende Nederlands is meedoen in het onderwijs moeilijk. Tegelijkertijd vertelt taalvaardigheid niet het hele verhaal. Een leerling kan cognitief meer aankunnen dan uit taaltoetsen of klassikale opdrachten blijkt.
Daar zit volgens Tess een belangrijk risico. Als docenten onvoldoende zicht krijgen op wat leerlingen al kunnen, nodig hebben of hebben meegemaakt, sluiten begeleiding en doorstroom niet altijd goed aan. Sommige leerlingen vallen daardoor helemaal uit, zijn ongelukkig op school of komen op een niveau terecht dat niet past bij hun mogelijkheden.
Daarom onderzoekt Tess wat docenten nodig hebben om breder te kijken. Niet alleen naar taal, maar ook naar schoolervaring, thuissituatie, verantwoordelijkheid, motivatie, veerkracht en de sociale context waarin leerlingen leren.
Dat vraagt om docenten die vakinhoud combineren met grootstedelijke sensitiviteit: het vermogen om te zien wat er speelt in de leefwereld van leerlingen, zonder hen daarop vast te pinnen.
Van masterclass naar praktijkgericht onderzoek
Tess ontwikkelde eerder een masterclass voor professionals, pabo-studenten en vrijwilligers over lesgeven aan ISK-vmbo-lwoo-klassen. Leerwegondersteunend onderwijs (lwoo) is bedoeld voor leerlingen die extra ondersteuning nodig hebben om hun opleiding te volgen. De masterclass combineert sociologische inzichten met ervaringen uit de praktijk.
Met het fellowship krijgt Tess de kans om deze masterclass te verdiepen, door te ontwikkelen en beter in te bedden. Zij onderzoekt wat leerlingen nodig hebben en ontwikkelt en test een aanpak voor leraren, zowel in nascholing als tijdens hun opleiding.
De onderzoeksvraag luidt: hoe moet professionalisering van docenten eruitzien om het onderwijs aan grootstedelijke ISK-vmbo-leerlingen beter aan te laten sluiten op hun onderwijsbehoeften?
Persoonlijke betrokkenheid
Voor Tess heeft het onderzoek ook een persoonlijke betekenis. Zo’n tien jaar geleden kwam zij, na een periode van fysieke revalidatie, op eigen initiatief terecht in de ISK-klassen van Esther Stad op het Olympia College. Daar gaf zij les aan jonge nieuwkomers en vond zij stap voor stap haar weg terug.
“Het was een fantastische ervaring om les te geven aan groepen jonge nieuwkomers”, zegt Tess. “Ik heb daar van de leerlingen meer over het leven geleerd dan van wie dan ook. Ik ben ontzettend dankbaar voor de ervaringen en bijzondere ontmoetingen van toen. Deze groep leerlingen heb ik voor altijd in mijn hart gesloten.”
Die ervaring werkt door in haar onderzoek. Tess wil beter begrijpen hoe onderwijs, docenten en leerlingen dichter bij elkaar kunnen komen, juist in een context waarin taal, systeemkennis en leefwereld soms ver uit elkaar liggen.
“Het voelt als een cirkel rond”, zegt Tess. “Ik ben dankbaar dat ik nu op een heel andere manier iets mag proberen te betekenen voor toekomstige jonge nieuwkomers.”
Bijdragen aan kansengelijkheid in de stad
Het onderzoek past bij Tess’ bredere achtergrond als stadssocioloog en haar ervaring binnen het Rotterdamse onderwijslandschap. In haar werk staat inclusie in de grootstedelijke context centraal. Zij werkte onder meer als hbo-docent, afstudeerbegeleider, taaldocent in het ISK-vmbo-lwoo en onderzoeker binnen het Expertisecentrum Maatschappelijke Innovatie (EMI) van Hogeschool Rotterdam.
Met dit fellowship ontwikkelt Tess zich verder als praktijkgericht onderzoeker. Tegelijkertijd levert haar onderzoek een directe bijdrage aan onderwijs en beroepspraktijk. Docenten krijgen meer inzicht in de behoeften van jonge nieuwkomers, en lerarenopleidingen en nascholing kunnen daar beter op aansluiten.
Voor Hogeschool Rotterdam laat dit fellowship zien hoe praktijkgericht onderzoek bijdraagt aan onderwijs dat recht doet aan de stad. Door de kennis uit klas, wijk en onderzoek met elkaar te verbinden, werken we aan onderwijs dat jonge nieuwkomers beter ziet, begrijpt en ondersteunt.
