Lezen helpt jongeren de wereld en zichzelf te begrijpen, kritisch na te denken en hun taalvaardigheid te ontwikkelen. Toch staan de leesmotivatie en leesvaardigheid van leerlingen en mbo-studenten al jaren onder druk. Dat vraagt om leraren die weten hoe ze lezen aantrekkelijk kunnen maken én die binnen hun school een leescultuur weten te stimuleren.
Marloes Schrijvers, docent bij het Instituut voor Lerarenopleidingen (IvL), zag een duidelijke behoefte vanuit het werkveld en ontwikkelde de cursus Leeskracht. Aanvankelijk voor studenten van de lerarenopleiding in talen, maar inmiddels kunnen ook bevoegde leraren uit het werkveld de cursus volgen. Zij sluiten aan bij het onderwijs dat de studenten van de lerarenopleiding al kunnen volgen als keuzemodule. Dit zogenoemde aansluitonderwijs wordt steeds vaker ingezet binnen LLO. De cursus werd onlangs voor het derde jaar op rij succesvol afgerond.
Van inhoudelijke expertise naar LLO-aanbod
Binnen de lerarenopleiding zag Marloes dat verschillende collega's zich bezighielden met maatschappelijk relevante thema’s zoals leesbevordering, AI in het taalonderwijs, geletterdheid en cultureel responsief lesgeven. Tegelijkertijd kwam vanuit het werkveld regelmatig de vraag of ze ook nascholing over leesbevordering aanbood. Marloes verzorgde al workshops en bijeenkomsten, maar merkte dat professionals behoefte hadden aan meer verdieping.
"Ik wilde heel graag iets voor onze eigen studenten ontwikkelen, een keuzemodule. Toen dacht ik: kan ik die op de een of andere manier ook openstellen voor externe deelnemers?"
Inmiddels is Leeskracht een onderdeel van het aansluitonderwijs van de talenopleidingen. Daarmee benut de opleiding de onderwijsactiviteiten die er al zijn, terwijl professionals uit het werkveld de mogelijkheid krijgen zich verder te ontwikkelen.
Leren van en met elkaar
Reguliere studenten en bevoegde leraren samen laten leren leidt tot een win-win situatie. De studenten brengen actuele vakliteratuur en nieuwe inzichten vanuit hun opleiding mee. De bevoegde leraren brengen op hun beurt praktijkervaring, voorbeelden en soms al ontwikkelde initiatieven uit hun eigen praktijk in. Zo leren de deelnemers over en weer van elkaar.
"Wat ik merk, is dat de cursus zo'n groep naar beide kanten toe verrijkt. Die kruisbestuiving is gewoon heel erg leuk om te zien", zegt Marloes.
Sommige externe deelnemerservaren op hun eigen school dat het lastig is om collega's enthousiast te krijgen voor leesbevordering. Ze voelen zich de spreekwoordelijke roepende in de woestijn. Voor hen is het fijn om te leren in een groep waarin iedereen het onderwerp belangrijk vindt, al hebben ze (nog) niet hetzelfde kennisniveau.
Van leesmotivatie naar maatschappelijke impact
"Wat ik met de cursus probeer te doen, is enerzijds theoretische verdieping bieden en anderzijds te zoeken naar praktische dingen die je in je eigen onderwijspraktijk kunt doen om een leescultuur op school op te bouwen. De leesmotivatie van jongeren vergroten vraagt om een structurele aanpak en het opbouwen van een leescultuur. Hoe je dat vormgeeft onderzoeken de deelnemers samen." aldus Marloes.
Deelnemers verdiepen zich bijvoorbeeld in hun eigen leesrepertoire. Welke boeken en teksten kennen ze? Weten ze wat aansluit bij hun doelgroep? En hoe kunnen ze leerlingen helpen om teksten te vinden die passen bij hun leefwereld? Ook de voorbeeldrol van de leraar komt aan bod. Marloes ziet vanuit haar onderzoek Lezen en laten lezen dat leraren zelf niet altijd veel lezen. Dat heeft gevolgen voor de manier waarop ze leesonderwijs vormgeven.
"Ik probeer mijn cursisten ervan te doordringen dat ze zelf een belangrijke rol hebben. Soms is een leraar de enige bij wie leerlingen uit een laaggeletterde omgeving met lezen in aanraking komen."
Niet alleen ideeën, maar ook een plan
Een belangrijk onderdeel van de cursus is de vertaalslag naar de eigen school. Daarom oefenen deelnemers met situaties die ze in hun dagelijkse praktijk tegenkomen. Hoe introduceer je bijvoorbeeld tijdens een teamvergadering een voorstel voor leesbevordering? Welke reacties kun je verwachten en hoe speel je daarop in?
"Het blijkt een uitdaging om ideeën echt van de grond te krijgen op school. Daarom stimuleren we studenten om een plan te schrijven en naar hun schoolleiding te stappen."
De cursus bouwt stap voor stap toe naar zo'n plan. Deelnemers denken na over hun eigen rol, de opties binnen een school en de manier waarop ze collega's kunnen betrekken.
Een deelnemer is inmiddels coördinator Geletterdheid op zijn school geworden. Hij wilde leesbevordering aanpakken en zocht naar een manier om dat te organiseren.
“Ik had, als zij-instromer, net mijn bevoegdheid docent Nederlands aan de Hogeschool Rotterdam gehaald. Leeskracht sloot perfect aan bij waar ik waar ik naartoe wilde groeien als docent. Ik stelde een verantwoordingsdocument op waarbij ik de rol van de geletterdheid-coördinator goed onderbouwde. Nu ik deze rol heb kan ik nog beter afstemmen op de leesbehoeften en -wensen van mijn leerlingen om het leesplezier zoveel mogelijk te bevorderen.”
Professionals blijven verbinden aan het onderwijs
Voor Marloes is de module ook een manier om de verbinding tussen de lerarenopleiding en het werkveld te versterken.
"Wij willen als lerarenopleiders graag nascholing verzorgen. Onze opleidingen hebben immers veel kennis en expertise in huis die relevant blijft nadat studenten zijn afgestudeerd. We vinden het belangrijk om bevoegde leraren aan ons verbonden te houden."
Die verbinding is belangrijk in een beroepspraktijk die voortdurend verandert. Professionals krijgen te maken met nieuwe maatschappelijke vraagstukken en innovaties in hun vak. De belangstelling voor Leeskracht laat zien dat er bij leraren behoefte is aan verdieping. Deelnemers kiezen bewust voor het onderwerp en waarderen de verdieping.
Ruimte om te groeien
De ontwikkeling van LLO brengt ook nieuwe vraagstukken met zich mee. Hoe bereik je de juiste doelgroepen? Hoe zorg je ervoor dat geïnteresseerde professionals zich daadwerkelijk inschrijven? En welke ondersteuning is nodig om het aanbod te organiseren? Marloes weet dat er voor de docenten die het aanbod ontwikkelen een uitdaging ligt:
"We houden van ons vak en onze studenten, maar we zijn geen specialisten in marketing en PR. Het uitbreiden van het aanbod vraagt om een zorgvuldige aanpak, net als het werkveld erover informeren."
Marloes wil eerst ervaringen verzamelen en onderzoeken wat werkt. Daarnaast onderzoeken collega’s andere vormen van professionalisering, zoals workshops op maat voor scholen.
Begin met de expertise die je al in huis hebt
Terugkijkend is Marloes vooral trots dat het is gelukt om externe deelnemers naar de hogeschool te krijgen. Waar eerder zo nu en dan losse workshops werden aangeboden, is er nu een structurele mogelijkheid voor professionals om aan te sluiten bij bestaand onderwijs.
Marloes benadrukt dat zo'n ontwikkeling tijd en ondersteuning vraagt. Het initiatief begon vanuit haar eigen enthousiasme, maar kon alleen verder groeien doordat collega's en leidinggevenden ruimte boden om het uit te proberen. Haar advies aan collega's die met aansluitonderwijs aan de slag willen, is om goed te kijken naar de behoeften van de externe deelnemers. Een bestaand onderwijsprogramma openstellen is namelijk niet hetzelfde als professionals simpelweg laten meedraaien.
"Je hebt misschien een vast programma voor je reguliere studenten, maar je moet ook kunnen zien dat externe deelnemers iets anders nodig hebben. Misschien is dat verdiepende vakliteratuur of een extra feedbackmoment."
Voor Marloes is het vooral belangrijk dat de verbinding met het werkveld niet ophoudt zodra studenten hun diploma behalen.
"De verbinding met professionals hoeft niet op te houden na het behalen van het diploma. We hebben zoveel expertise in huis waar mensen na hun afstuderen veel aan kunnen hebben. Het aanbod dat we nu hebben loopt goed, maar we blijven ons inzetten om nieuwe wegen te bewandelen en om de band met het werkveld verder te versterken."
Meer weten?
Bekijk de cursus Leeskracht: leesbevordering bij Nederlands en MVT. Alles over onze strategische ambitie op LLO lees je op HINT.
Wil je zelf met LLO aan de slag, en wil je graag met iemand in gesprek over de mogelijkheden? Neem dan contact op met de LLO-coördinator van jouw instituut.