“Wanneer je mensen niet betrekt, loop je het risico dat je bestaande stigma’s juist in stand houdt. Daarom is het zo belangrijk om niet over mensen te praten, maar samen met hen kennis te ontwikkelen.”
PD-kandidaat
Binnen het project Kennis in meervoud werkt Conny samen met ervaringsdeskundigen, professionals en zorgorganisaties in de gehandicaptenzorg. Volgens haar wordt ervaringskennis in beleid en visiedocumenten steeds vaker erkend, maar blijft het lastig om die kennis in de praktijk echt gelijkwaardig mee te laten wegen. “Als mensen hun ervaringsverhaal delen, raken professionals soms handelingsverlegen. Of iemand krijgt te horen: jij bent er nog niet klaar voor om dit verhaal te vertellen. Dan zie je meteen de vraag ontstaan: welke kennis telt hier eigenlijk?”
Die spanning ziet zij op verschillende manieren terug. Soms groot en zichtbaar, soms juist klein en subtiel. “Een ervaringsdeskundige had samen met mij een ruimte gereserveerd voor een bijeenkomst. Toch werd in twijfel getrokken of hij dat echt zelf had gedaan. Dat lijken kleine dingen, maar daarin zie je hoe diep aannames soms zitten.”
Volgens Conny gaat het daarom niet alleen om betere samenwerking, maar ook om een andere manier van onderzoeken. “Wanneer je mensen niet betrekt, loop je het risico dat je bestaande stigma’s juist in stand houdt. Daarom is het zo belangrijk om niet over mensen te praten, maar samen met hen kennis te ontwikkelen.”
Onderzoek doen mét ervaringsdeskundigen
Wat Conny’s PD-traject bijzonder maakt, is de manier van onderzoeken. Ervaringsdeskundigen zijn niet alleen respondent, maar denken ook actief mee in de analyse van het onderzoek. “Bij thematische analyse werk je met codes en fragmenten uit gesprekken. Die analyse doe ik samen met ervaringsdeskundigen. Zij herkennen dingen die ik als onderzoeker misschien helemaal niet zou zien.”
Volgens Conny levert dat andere gesprekken en vaak ook rijkere inzichten op. “Je voorkomt dat je alleen vanuit een professioneel of wetenschappelijk perspectief kijkt. Het gaat juist om kennis in meervoud.”
Die werkwijze vraagt ook iets van de onderzoeker zelf. Vertrouwen opbouwen kost tijd, zegt Conny. “In het begin zagen mensen mij vooral als traditionele onderzoeker. Nu zien ze iemand met wie ze langdurig kunnen samenwerken. Dat vraagt dat je jezelf ook als mens laat zien.”
Juist daarin zit volgens haar ook een belangrijke les voor collega-onderzoekers en professionals. “We zijn gewend om snel naar oplossingen te gaan. Maar bij dit soort vraagstukken moet je eerst vertragen, luisteren en samen reflecteren. Ook ongemak hoort soms bij het proces.”
Ook leerde zij hoe belangrijk het is om niet direct te interpreteren of conclusies te trekken. “Ik merk nu veel sneller wanneer ik iets invul vanuit mijn eigen perspectief. Door dat bespreekbaar te maken, ontstaat er ruimte voor andere inzichten.”
Kleine veranderingen die verschil maken
Hoewel het onderzoek nog loopt, ziet Conny nu al veranderingen ontstaan binnen organisaties. “Er komt bijvoorbeeld meer ruimte om ervaringsdeskundigen te betrekken bij bijeenkomsten met familie of bij moreel beraad. Dat werd eerder vooral door professionals georganiseerd.” Er ontstaat meer ruimte voor initiatief.
Soms leidt het onderzoek direct tot verandering in de praktijk. Zo vertelt Conny over signalen van dreigende uitval vanwege een combinatie van mantelzorg, financiële zorgen en overbelasting bij medewerkers in de gehandicaptenzorg. Via het onderzoek werkten we het verhaal uit en werd op deze manier bespreekbaar. In samenwerking met de teamleider werd er meegedacht over ander werk dat beter bij de situatie van een medewerker paste op dat moment. “Dat lijkt misschien klein, maar voor de medewerker maakte het enorm verschil.”
Volgens Conny zit juist daar de kracht van praktijkgericht onderzoek. “Niet meteen met oplossingen komen, maar bij het probleem blijven. Samen kijken wat nodig is. Dat vraagt zorgvuldigheid en betrokkenheid, maar daardoor ontstaat wel echte verandering.”
“Je kunt dit soort vraagstukken niet alleen oplossen vanuit beleid of wetenschap. Verandering ontstaat pas als mensen zich gezien en gehoord voelen.”
Onderzoek dat doorwerkt
Met haar PD-traject laat Conny zien hoe praktijkgericht onderzoek kan bijdragen aan meer inclusieve en mensgerichte zorg. Niet door alleen kennis op te halen, maar door verschillende perspectieven daadwerkelijk samen te brengen. “Je kunt dit soort vraagstukken niet alleen oplossen vanuit beleid of wetenschap. Verandering ontstaat pas als mensen zich gezien en gehoord voelen.”
Voor collega’s in zorg, welzijn en onderzoek heeft zij daarom een duidelijke oproep: “Durf ruimte te maken voor wat er in de (zorg)praktijk wordt ervaren, ook als het schuurt of ingewikkeld wordt. Juist daar zit vaak de belangrijkste kennis.”