Beeld in de header is van Kansfonds, gemaakt door Linelle Deunk. Lees meer over de mensen op de foto via deze link.
Dakloze gezinnen
Exacte cijfers hebben we nog niet, maar in recent onderzoek worden voor Rotterdam cijfers van rond de 1,000 bankslapende gezinnen genoemd. Hiermee worden mensen bedoeld die geen volwaardige, eigen woonplek hebben. De aantallen lopen de laatste jaren flink op, grotendeels door de krappe woningmarkt, waardoor mensen tussen wal en schip vallen als er iets ingrijpends verandert in hun leven.
Zelfredzaam
Wie dakloos raakt, kan zich melden bij Centraal Onthaal van de gemeente. Via een triage wordt bepaald in hoeverre iemand zelfredzaam is. Patrick licht toe: “Wie zijn administratie op orde heeft, een inkomen heeft en geen ernstige psychische klachten, wordt volgens beleidskaders als zelfredzaam gezien. Dan krijg je geen urgentieverklaring voor gemeentelijke ondersteuning of maatschappelijke opvang. En dan kan er tegen je worden gezegd dat je bij iemand uit je netwerk aan moet kloppen.” Een verblijf binnen het eigen netwerk kan verschillend uitpakken. Iemand kan relatief stabiel en veilig bij familie of kennissen verblijven. Maar dat is niet altijd zo. Patrick legt uit: “In ongunstige gevallen moet een gezin voortdurend van slaapplek wisselen. Daarnaast horen we ook verhalen over alleenstaande moeders die terechtkomen in onveilige situaties. Dat is natuurlijk niet wenselijk voor ouder en kind.”
“Een steunnetwerk of een schakel daarin kan fungeren als een hefboom."
Sr. Onderzoeker
Wonen Eerst 010
Gezinnen die niet zelfredzaam worden geacht kunnen wél aanspraak maken op gemeentelijke ondersteuning of urgentie krijgen voor plaatsing in maatschappelijke opvang. In bepaalde gevallen worden de gezinnen aangemeld voor het programma ‘Wonen Eerst 010’. Dit programma is een initiatief van de gemeente Rotterdam dat erop gericht is om de verblijfsduur in opvanglocaties te verkorten door mensen sneller te laten doorstromen naar een eigen woning, in plaats van eerst allerlei hulptrajecten te moeten doorlopen. Ook voor deze gezinnen speelt een steunnetwerk een belangrijke rol. Denk aan familie voor emotionele steun of een betrokken buurtbewoner die een helpende hand biedt. Of aan een buurtcentrum waar je terechtkunt met praktische vragen, vooral wanneer je een woning krijgt toegewezen in een wijk waar je nog niet bekend bent.
Steunnetwerken herkennen en versterken
In zijn postdoc-onderzoek 'Navigeren zonder (t)huis: Hoe professionals steunnetwerken van dak- en thuisloze gezinnen kunnen (h)erkennen, versterken en verbinden', richt Patrick zich op deze steunnetwerken: hoe zien ze eruit en hoe kunnen we ze waar nodig versterken? Welke kansen en risico’s brengen ze met zich mee? Hoe zorgen we ervoor dat in de behoeften van zowel ouder(s) en kind(eren) wordt voorzien, ongeacht de verblijfsituatie? Door deze steunnetwerken beter in kaart te brengen, wil Patrick (aankomend) sociaal professionals helpen om ze te herkennen en te versterken. Patrick: “Zo’n netwerk of een schakel daarin kan fungeren als een hefboom. Het is niet altijd dé oplossing, maar sociaal kapitaal helpt mensen om het hoofd boven water te houden, praktisch, emotioneel, en soms zelfs richting passende hulp of een woning.”
Niet vanzelfsprekende verbindingen
De postdoc-voucher van Hogeschool Rotterdam biedt Patrick de kans om een verdiepingsslag te maken binnen de lopende onderzoeken én om de link te maken met onderwijs. “Een van de tofste dingen aan dit project vind ik om niet vanzelfsprekende verbindingen te helpen leggen. In leercirkels en focusgroepen komen ervaringsdeskundigen, zorgaanbieders en beleidsmakers, en ook studenten en docenten, samen om te leren van ieders dagelijkse vragen en ervaringen”, vertelt Patrick enthousiast. “Dat leidt tot verrassende gesprekken en inzichten.”
Educatief materiaal
Ook zal hij in het kader van dit postdoc-project gastlessen gaan verzorgen en educatief materiaal ontwikkelen voor sociaal professionals en bachelor- en masterstudenten. Momenteel verkent hij met verschillende praktijkpartners en social work docenten waar behoeften liggen. “Het mooiste zou zijn als we zo samen echt impact kunnen maken, allereerst voor de gezinnen om wie het gaat, maar ook in het opleiden van onze studenten.”
Patrick is betrokken bij diverse projecten rond dakloosheid. Samen met lector Mariëtte Lusse onderzoekt hij in opdracht van de gemeente Rotterdam de situatie van dakloze gezinnen binnen het Wonen Eerst 010-programma en gezinnen die tijdelijk bij mensen uit hun netwerk verblijven (bankslapers). Aan dit laatste onderzoek werken ook Elizabeth van Twist (Kenniscentrum Talentontwikkeling), ervaringsdeskundige co-onderzoekers van Sterk uit Armoede en collega’s van de Erasmus Universiteit Rotterdam mee. Daarnaast onderzoekt Patrick binnen het landelijke NWA-programma Passende Huisvesting, samen met Jeroen Visschers en Marcel Musch van de Rotterdamse Academie van Bouwkunst en collega’s van Hanze Hogeschool en Technische Universiteit Eindhoven, hoe masterstudenten (anders kunnen) ontwerpen voor dakloze gezinnen. En binnenkort start hij samen met onder andere lector Erna Hooghiemstra een pilotstudie met Netwerkzorg-Rijnmond en de gemeente naar de inzet van de netwerkzorgmethode voor ondersteuning van mensen na dakloosheid. De diversiteit aan projecten is illustratief voor de breder gevoelde urgentie voor het vraagstuk.