Beschrijving
Het project Living Lab Green & Autonomous Corridor Rotterdam-Oslo beantwoordt de cruciale human capital-vragen: welke taken en vaardigheden zijn nodig voor het beheer van nieuwe energiesystemen, welke onderhoudsstrategieën zijn effectief, en hoe verloopt de samenwerking tussen bemanning, autonome systemen en remote operators? Daarnaast wordt onderzocht hoe deze veranderingen het profiel van maritieme functies beïnvloeden en welke aanpassingen nodig zijn in het maritiem onderwijs in de regio.
Het project beantwoordt deze vraagstukken door het opzetten van een experimenteeromgeving en door praktijkonderzoek te doen op een door Samskip ontwikkeld waterstofschip (SeaShuttles). Dit containerschip vaart vanaf 2027 tussen Rotterdam en Oslo en is technisch voorbereid op autonome operatie. Het Living Lab fungeert als testomgeving waarin wordt geëxperimenteerd met energiemanagement, onderhoud en navigatie, zowel aan boord als op afstand via een Remote Control Centre (RCC).
Het Living Lab bevat geavanceerde technologieën zoals waterstof aangedreven schepen, energiemanagementsysteem, autonome navigatiesystemen en een onboard data- en communicatieplatform. Het Living Lab levert 3 jaar lang operationele data op van de meest geavanceerde schepen in Europa. Op de RDM-campus van Hogeschool Rotterdam wordt een RCC gerealiseerd voor het onderwijs en voor het uitvoeren van onderzoek met experimenten.
Het project levert (a) inzicht in de benodigde werkzaamheden en vaardigheden voor energiemanagement en onderhoud op zero-emissie schepen, (b) inzicht in de mogelijkheden en afwegingen in de verdeling van taken tussen het schip en de haven, (c) inzicht in de benodigde vaardigheden voor remote operations in energiemanagement, onderhoud aan energiesystemen en navigatie, en (d) een roadmap voor onderwijs en training in de regio Rijnmond.
Zo ontstaat een toekomstbestendige aanpak voor het opleiden en inzetten van personeel in een sector die snel verandert.
In het project worden onderwijsmodules ontwikkeld voor HBO en MBO onderwijs voor zee- en binnenvaart. Voor studenten in MBO Binnenvaart worden getraind in het op afstand besturen van een binnenvaartschip. Studenten Maritiem Officier maken in onderwijsmodules kennen met energiemanagement- vraagstukken bij gebruik van zero-emissie energiedragers (primair waterstof). Daarnaast biedt het living lab een breed palet van onderzoeksopdrachten voor studenten in economische, technologische, logistieke en maritieme opleidingen op HBO en Masterniveau. Niet alleen voor studenten van Hogeschool Rotterdam, maar ook voor studenten van andere universiteiten en hogescholen in de regio.
Het doel van het project Living Lab Green & Autonomous Corridor is om de maritieme sector in de regio Rotterdam-Rijnmond te ondersteunen in de energie- en digitale transitie door
- het bieden van inzichten in de verdeling van taken en benodigde vaardigheden van professionals aan boord, in remote operation centers en in de haven voor zero-emissie en autonome schepen en het opstellen van een human capital roadmap.
- het ontwikkelen van onderwijsprogramma’s en trainingsfaciliteiten voor de remote operation van zeevarende schepen binnen het maritiem onderwijs in de regio Rotterdam-Rijnmond.
- het realiseren van een Living Lab Green & Autonomous Corridor aan boord van een zero-emissie schip van Samskip, waarin bedrijven, kennisinstellingen en onderwijsinstellingen gezamenlijk kunnen innoveren en leren op het gebied van remote-onderhoud en operatie van shortseaschepen.
Er wordt samengewerkt met de volgende partners:
- Samskip
- Marin
- Zeabuz
- Techbinder
- Seafar
- Captain AI
- Gemeente Rotterdam
- STC
- ABB
- TU Delft
- Smart Ship
En door samenwerking met andere human capital-programma's in de regio en op nationaal niveau — zoals Groenvermogen.NL, NGF People, JTF Port of Energy en het Maritiem Masterplan — wordt bijgedragen aan een duurzame versterking, opschaling en verankering van de resultaten van het project in het bredere human capital-agenda voor de energietransitie in het havenlogistiek en maritieme ecosysteem in de regio Rijnmond.
Projectfeiten
|
Looptijd |
1 januari 2026 tot en met 31 december 2029 |
|
Lectoraat |
Haven |
|
Financiering |
JTF Fonds voor rechtvaardige transitie |
|
Cluster |
Slimme Logistiek & Maritieme Innovatie |
Koppeling met het Transitieplan (TJTP)
Binnen regio Rijnmond concentreren de industrie, de werkgelegenheid én de transitieopgave zich in het zogenaamde ‘Havenindustrieel cluster’ (HIC). Voor het HIC is de transitie naar een duurzame industrie uitgewerkt in een specifiek clusterplan. Het clusterplan Rotterdam-Moerdijk bevat een roadmap voor het realiseren van een emissie-arme en circulaire industrie. De verduurzamingsuitdaging in de maritieme sector maakt deel uit van Stap 2 en Stap 3 van het clusterplan:
- Stap 2: “Naar een nieuw energiesysteem (2020-2030)”betreft de vervanging van fossiele brandstoffen door duurzame energiebronnen zoals duurzaam opgewekte elektriciteit en waterstof
- Stap 3: “Vernieuwing van het grondstoffensysteem (2030-2050)”richt zich op de vervanging van fossiele grondstoffen en transportbrandstoffen door biogrondstoffen, recycling en CO₂ in combinatie met groene waterstof.
De maritieme sector is als afnemer van groene waterstof als transportbrandstof een aanjager voor het aanbod van waterstof in de haven van Rotterdam. Het project is draagt bij aan de rol van de maritieme sector als aanjager.
Het project sluit aan op de drie hoofdsporen in het Transitieplan (TJTP):
- Spoor 1: Vernieuw en versterk de regionale economie met nieuwe, duurzame en/of circulaire industriële ketens.Dit spoor ondersteunt ontwikkelingen waarin nieuwe waardeketens fossiele industrieën vervangen en (nieuwe) bedrijven aantrekken. De transitie naar emissievrije, op afstand bestuurde en autonome schepen met kleinere bemanning biedt nieuwe kansen voor de maritieme sector door operationele kosten te verlagen en nieuwe businessmodellen te creëren.
- Spoor 2: Versnel de transitie met investeringen in technologie, systemen en infrastructuur om bestaande industriële ketens te verduurzamen.Door de operationele ervaringen van Samskip met waterstof aangedreven schepen te benutten als basis voor onderzoek naar de eisen en optimalisatie van emissievrije en autonome schepen, kan de overgang naar emissievrije scheepvaart worden versneld.
- Spoor 3: Versterk de veerkracht van de arbeidsmarkt voor de transitie.Door de maritieme sector voor te bereiden op autonome en emissievrije operaties kunnen veranderingen in rollen en benodigde vaardigheden voor bedrijfsvoering, communicatie en onderhoud effectief worden aangepakt. Shore Control Centers creëren bijvoorbeeld innovatieve, technisch georiënteerde banen aan wal die aansluiten bij de voorkeuren van huidige werknemers.
Het project is innovatief door drie elementen:
- Eerste zero-emissie waterstofschepen in de short sea binnen Europa
De Seashuttles van Samskip zijn binnen de short sea in Europa de eerste containerschepen die gaan varen op waterstof en technisch voorbereid zijn voor autonoom varen. Vanwege het innovatieve karakter van de schepen is door de Noorse overheid een financiële bijdrage geleverd aan de ontwikkeling en bouw van de schepen, en ondersteunen de gemeenten Oslo en Rotterdam de ontwikkeling van de Green Corridor.
De Seashuttles bieden de eerste mogelijkheid om in de praktijk te onderzoeken wat de feitelijke veranderingen zijn in het inzetten, onderhouden en besturen van de schepen en wat de impact is op de taken, verantwoordelijkheden en vaardigheden van de bemanning en medewerkers aan de wal/in de haven. De schepen bieden een unieke mogelijkheid om door middel van een Living Lab meerjarig op de praktijk gebaseerd onderzoek te doen naar de impact van zero-emissie en autonome operaties op human capital, en om deze inzichten te generaliseren naar de maritieme sector en te vertalen naar maritieme en technische opleidingen in de regio Rijnmond.
- Living Lab voor remote en autonome operaties op de Noordzee
Het toepassen en testen van remote operation en autonome systemen op schepen op de Noordzee in een operationele setting is nieuw. Tot op heden zijn systemen voor remote & autonomous operation alleen getest op open zee binnen demonstrators in een gecontroleerd experiment met een beperkte proefperiode en onder gecontroleerde (gunstige) omstandigheden. In Noorwegen zijn autonome navigatiesystemen tot op heden alleen toegepast in een operationele setting in fjorden (binnenwater). In het Living Lab Green & Autonomous Corridor wordt het remote monitoren en besturen van energiesystemen en navigatiesystemen 365 dagen per jaar getest en komen alle situaties waarin de systemen, bemanning en remote operators moeten functioneren, aan bod. Dat biedt complete en betrouwbare inzichten aan welke eisen aan systemen en medewerkers moeten worden gesteld.
- Energie-efficiëntie door digitalisering en autonome operaties
De combinatie van nieuwe energiesystemen en autonome navigatiesystemen die op afstand gemonitord en bestuurd worden, is innovatief in Nederland. Alleen in Noorwegen worden schepen zoals de Yara Birkeland en de ASKO-ferries op deze wijze aangestuurd. De Yara Birkeland en ASKO-schepen zijn batterij-elektrische schepen. De combinatie van autonoom varen én het op afstand monitoren en aansturen van een waterstof-elektrische aandrijving is nog niet eerder in de praktijk gebracht.