Het tweejarig onderzoeksproject De cruciale rol van de leider laat zien dat onderzoek impact maakt doordat het niet ophoudt bij een adviesrapport. Hoofdonderzoeker Johan Reijenga is enthousiast en realistisch over de behaalde resultaten. “Pas toen ik erop werd gewezen door een collega, realiseerde ik me hoe groot de doorwerking is, zeker richting het onderwijs.”
Beoogde doorwerking: praktische vragenlijst en handboek voor ondernemers
In een tijd van transitie is er behoefte aan leiderschap dat ruimte geeft aan vernieuwing. Uit onderzoek blijkt dat leiders in het mkb soms worstelen om vorm te geven aan strategisch leiderschap, zonder dat dit een solitair proces wordt. “We wilden ondernemers in het mkb helpen met inzichten en kennis om stevige keuzes te maken en zo richting te geven aan strategisch leiderschap. Het gaat er met name om hen inzicht te geven in waar hun prioriteiten liggen. Dus: meer naar binnen of naar buiten gericht, en meer vanuit de toekomst of het verleden. Zonder te worden meegenomen in de waan van de dag,” vertelt Reijenga.
Op basis van interviews ligt er nu een gevalideerde vragenlijst die ondernemers helpt leiderschap als een sociaal proces te zien, zodat zij tot betere strategische keuzes komen. “Straks kunnen ondernemers samen met hun team via een website de vragenlijst invullen. Op basis van de uitkomsten krijgen zij inzicht in hun strategisch leiderschap. Daarnaast ontwikkelen we samen met praktijkexperts een handboek dat handvatten biedt voor het sociale proces van leiderschap. Want voor vernieuwing zijn dialoog en draagvlak nodig.”
Beoogde doorwerking: artikelen
Voor praktijkgericht onderzoek is het niet alleen belangrijk dat het iets oplevert voor de praktijk, maar ook voor de wetenschap. In 2025 verscheen een artikel in Tijdschrift voor Management en Organisatie. Daarnaast zijn er twee nieuwe artikelen in de maak die in de loop van dit jaar worden gepubliceerd. “Op basis daarvan ben ik in contact gekomen met de Evangelische Theologische Faculteit in Leuven en gekoppeld aan een hoogleraar die ook verbonden is aan het Instituut voor Leiderschap en Sociale Ethiek. Inmiddels ben ik daar gasdocent en onderzoeker op het gebied van leiderschap. Dat levert een mooie samenwerking op voor de toekomst op het gebied van kennisvorming.”
Belangrijke bijvangst: onderdeel van het curriculum en leergang
De doorwerking in het onderwijs is onverwacht groot. Op basis van het onderzoek worden zes onderwijscases ontwikkeld. De cases kunnen worden gebruikt als lesmateriaal, zodat studenten leren met welke krachtenvelden ondernemers te maken krijgen bij strategische beslissingen. “Studenten kunnen aan de hand van het kruis van leiderschap scherper analyseren wat nodig is om een bedrijf mee te nemen naar de toekomst. Dus stel: je bevindt je in deze situatie, hoe zou je dat aanpakken?”
Inmiddels is de vragenlijst bovendien een verplicht onderdeel van het curriculum van de opleiding Ondernemerschap & Retail Management (ORM). Tijdens hun stage nemen studenten de vragenlijst af, zodat zij beter kunnen adviseren. In 2022 ontstond de behoefte om studenten tijdens hun stage te ondersteunen met een instrument om leiderschap binnen hun stagebedrijf te beoordelen. “Hier zie je de synergie van onderzoek en onderwijs. Enerzijds helpt het studenten beter in te schatten waar de kansen liggen. Tegelijkertijd levert het ons extra data op, waardoor we de vragenlijst verder konden aanscherpen. Dat heeft er uiteindelijk voor gezorgd dat dit onderzoek zo succesvol is verlopen.”
De vragenlijst is inmiddels ook vertaald naar het Engels en wordt binnenkort afgenomen onder 80 studenten van de masteropleiding Consultancy and Entrepreneurship.
Tot slot is er interesse vanuit de praktijkpartners om op basis van het onderzoek een leergang te ontwikkelen. “Eén van onze praktijkpartners is al 25 jaar actief op het gebied van leiderschap en coaching. Onze vragenlijst biedt hun handvatten om een praktische leergang strategisch leiderschap te ontwikkelen. Dat krijgt ongetwijfeld een vervolg.”
Afsluiting project en vervolgonderzoek
Het project De cruciale rol van de leider wordt op 11 juni feestelijk afgesloten op het ss Rotterdam. Ben je nieuwsgierig naar de uitkomsten en wil je hierbij aanwezig zijn? Neem dan contact op met Johan Reijenga.
Het vervolgonderzoek richt zich op het ontwikkelen van interventies, gebaseerd op de vragenlijst. Mocht je hierover willen meedenken, stuur dan een e-mail naar businessinnovation@hr.nl