AI-tools zijn in korte tijd onderdeel geworden van de dagelijkse praktijk van veel organisaties en professionals. Maar weten hoe je een AI-tool gebruikt, betekent nog niet dat je weet wanneer en onder welke voorwaarden je AI verantwoord inzet. AI-geletterdheid gaat daarom verder dan technische vaardigheden. Het vraagt ook om kennis en inzicht om AI kritisch en verantwoord te gebruiken. De Europese AI-verordening onderstreept het belang daarvan. Organisaties die AI-systemen ontwikkelen of gebruiken, moeten maatregelen nemen om de AI-geletterdheid van hun medewerkers te ondersteunen.
“De rol die AI speelt in onze samenleving wordt steeds groter. Het is voor ieder mens van belang om er iets vanaf te weten. Want zelfs als je niet actief gebruik maakt van AI, heb je ermee te maken.” – Maaike Harbers, lector Artificial Intelligence & Society bij Hogeschool Rotterdam
Platform met praktische tools en toegankelijke leermiddelen
Om AI-geletterdheid binnen organisaties te vergroten, werken vijftien Europese partnerorganisaties samen aan de ontwikkeling van een platform. Het platform brengt bestaande, op kwaliteit getoetste openbare bronnen op een toegankelijke manier samen en maakt ze beter vindbaar en toepasbaar. De materialen worden ingebed in een pedagogisch framework, zodat organisaties ze kunnen gebruiken als basis voor hun eigen leer- en werkomgeving. Ook wordt binnen het project gewerkt aan de ontwikkeling van een Europees certificaat voor AI-geletterdheid.
De komende drie jaar onderzoeken de partners hoe het platform, de verschillende tools en materialen het beste kunnen worden ontwikkeld en ingezet.
Kennis over verantwoord ontwerpen en toepassen van AI
Hogeschool Rotterdam brengt binnen AIM-PRO kennis in vanuit onderzoek en onderwijs. Zo heeft de hogeschool een coördinerende rol bij het testen van het platform en de bijbehorende tools. Daarbij wordt onder andere gekeken naar ethische randvoorwaarden, betrouwbaarheid en bruikbaarheid.
De kennis hiervoor komt voort uit verschillende onderzoeksprojecten van Kenniscentrum Creating 010 van Hogeschool Rotterdam. Daar is veel ervaring opgedaan met participatory design: het betrekken van eindgebruikers bij het ontwerpen en ontwikkelen van verantwoorde digitale toepassingen. Ook brengt Hogeschool Rotterdam expertise in over methodieken die organisaties helpen om AI op een verantwoorde manier te ontwerpen en toe te passen.
Ook in het onderwijs van Hogeschool Rotterdam staat verantwoord omgaan met technologie centraal. Zo leren studenten van het Instituut voor Media, Communicatie en Informatietechnologie dat het ontwikkelen van digitale toepassingen niet alleen draait om wat technisch mogelijk is. Het gaat ook om de vraag of een toepassing verantwoord, betrouwbaar en gebruiksvriendelijk is en aansluit bij de mensen die er gebruik van maken.
“Vooral in een tijd waarin het aanbod rondom AI-toepassingen snel groeit en gebruikersgroepen steeds diverser worden, vraagt dat om zorgvuldige ontwerpkeuzes", zegt Isabella Voskuijl, hoofddocent bij Hogeschool Rotterdam. “Daarnaast zie ik het project als een kans om onze eigen AI-geletterdheid te vergroten en daarin ook een gemeenschappelijke taal te ontwikkelen. Iedereen heeft het over AI, maar wat bedoelen we nu écht?”
Praktijkkennis uit het mkb als basis voor ontwikkeling
Hogeschool Rotterdam brengt binnen het project ook kennis in vanuit de domein communities van RAAIT. Binnen dit programma werkt de hogeschool in co-creatie met mkb-organisaties aan het verantwoord ontwerpen, ontwikkelen en inbedden van AI-oplossingen. De domein communities bieden daarbij een breed netwerk van mkb-organisaties en leveren inzicht in de vragen en behoeften die daar leven rond het verantwoord en effectief inzetten van AI. Die praktijkkennis kan direct worden benut binnen AIM-PRO.
Dat AI-geletterdheid niet alleen gaat over weten hoe je AI gebruikt, maar ook over weten wanneer en onder welke voorwaarden je AI verantwoord inzet, laat ook de ervaring van mkb’ers zien. Tim Nooteboom, Creative Director van de Rotterdamse app-ontwikkelaar YipYip, zegt hierover:
“Eigenlijk zeggen wij: als je het niet kan zonder AI, moet je het ook niet met AI gaan proberen. Dat geldt ook voor software maken. Want de kans dat er iets misgaat - zeker als je persoonsgegevens gaat verwerken - is zo groot, dat ons standpunt is: dan moet je het niet doen. Het moet echt een versnelling zijn. Iedereen heeft in de basisbehoefte aan sturing. Als we mensen hebben die net van de opleiding afkomen, dan gebruiken ze wel AI, maar hebben ze nog geen idee van hoe ze het moeten gebruiken. Dat gaat bijvoorbeeld over copyright, maar ook over de keuze voor welk AI-model je gebruikt, en over hoe je zorgt dat je blijft leren.”
“Dat zijn precies het soort vraagstukken waar we ons binnen AIM-PRO op richten: weten hoe en wanneer je AI inzet, en hoe je zorgt dat je blijft leren”, zegt Roland van Dierendonck, onderzoeker bij Hogeschool Rotterdam.
Van ontwikkeling naar toepassing in het mkb
De komende drie jaar werken de partners gezamenlijk aan de ontwikkeling en verbetering van het platform en de bijbehorende tools. Hogeschool Rotterdam richt zich daarbij in het bijzonder op de toepassing binnen het mkb. Mkb-organisaties worden betrokken bij het formuleren van een ‘pakket van eisen’ voor het platform, het ontwikkelen en testen van prototypes en het verzamelen van feedback. Ook worden de tools beoordeeld op ethische randvoorwaarden, betrouwbaarheid en bruikbaarheid.
De inzichten uit deze praktijk worden teruggebracht in het gezamenlijke ontwikkelproces, zodat het platform steeds beter aansluit bij de behoeften van organisaties en professionals.
“Er zijn enorm veel AI-geletterdheidstrainingen beschikbaar, maar wat iemand moet weten en kunnen met AI, hangt sterk af van iemands rol. Het platform dat we binnen het AIM-PRO-project ontwikkelen, helpt trainers bij het samenstellen van een op maat gemaakte training.” – Maaike Harbers, lector Artificial Intelligence & Society bij Hogeschool Rotterdam.
Het AIM-PRO-project (AI Literacy for Multidisciplinary Professional Readiness and Outreach) heeft een looptijd van drie jaar en wordt uitgevoerd door vijftien Europese partnerorganisaties uit België, Duitsland, Frankrijk, Griekenland, Italië, Nederland, Slovenië, Spanje en Zweden. Het project wordt gecoördineerd vanuit de Universiteit van L’Aquila in Italië