Susanne wil met haar lectoraat bijdragen aan zorg waarin mensen ruimte houden om zelf richting te geven aan hun leven en zorg. Dat geldt voor patiënten én voor verpleegkundigen. Eigen regie is volgens haar meer dan zelf beslissen. “Het begint bij de ruimte om als mens gezien en gehoord te worden en je veilig te voelen”.
Niet wat kan iemand zelf, maar wat heeft iemand nodig?
Wie patiënt wordt, komt in een afhankelijke positie terecht. De zorgverlener heeft kennis over ziekte en behandeling. De patiënt weet wat de ziekte betekent voor het eigen leven. Juist die ongelijke positie kan het moeilijk maken om aan te geven wat belangrijk is.
Daarom werkt het lectoraat vanuit relationele autonomie. Mensen staan nooit los van hun omgeving. Keuzes die mensen maken worden beïnvloed door hun sociale relaties en persoonlijke situatie
Eigen regie is volgens Susanne voor iedereen mogelijk, ook voor mensen met dementie of ernstige psychiatrische aandoeningen. Niet altijd op dezelfde manier en niet op ieder moment in dezelfde mate. Belangrijk is dat iemand als persoon wordt gezien en ruimte krijgt om te handelen en beslissingen te nemen.
Soms zit eigen regie in iets kleins
Ervaringsdeskundige Karin van Vlaanderen maakte tijdens de rede duidelijk wat dat in de praktijk betekent. Zij vertelde over haar ervaringen als moeder van haar ernstig meervoudig gehandicapte dochter en later als patiënt met blaaskanker.
“In het ziekenhuis had ik soms het gevoel dat er over mij werd gepraat in plaats van met mij.” Wat haar bijbleef, was een schoonmaker die haar als mens benaderde. Die hielp haar een muziekje aan te zetten en bracht een warme kruik. Het waren geen ingewikkelde zorghandelingen. De schoonmaker had oog voor wat Karin nodig had.
Ook een dagelijkse check-in kan verschil maken. “Ik heb dit overgedragen gekregen. Hoe is dat vandaag voor jou?” Zo krijgt een patiënt ruimte om iets te bevestigen, aan te vullen of terug te brengen wat eerder niet lukte.
Ook verpleegkundigen hebben ruimte nodig
Susanne richt haar onderzoek ook op de eigen regie van verpleegkundigen. Verpleegkundigen willen persoonsgerichte zorg bieden. In de praktijk kunnen werkdruk, routines en de nadruk op functionele en medische taken die ruimte beperken.
Professionele eigen regie betekent dat verpleegkundigen ruimte hebben om aan te sluiten bij wat een patiënt nodig heeft, hun eigen verpleegkundige doelen kunnen stellen en invloed kunnen uitoefenen op hun werk, loopbaan en ontwikkeling.
Dat vraagt niet alleen iets van de individuele verpleegkundige. Ook de organisatie en de cultuur op een afdeling moeten ruimte geven. Een gesprek met een patiënt moet worden gezien als onderdeel van het verpleegkundige werk. Niet als iets extra’s.
Onderzoek, onderwijs en praktijk bij elkaar
Hoe eigen regie er in het dagelijks leven uitziet, werd zichtbaar in de presentatie van STAND. Janet Been-Dahmen, senior onderzoeker bij Hogeschool Rotterdam, en Laura Lodder-Buijs, verpleegkundig specialist en onderzoeker bij Aafje, vertelden over het onderzoek naar mensen met dementie die van thuis naar een verpleeghuis verhuizen.
Het onderzoek kijkt naar de ervaring van eigen regie van bewoners, het perspectief van zorgprofessionals en de rol van naasten. Een eerste bevinding is dat zorgmedewerkers betrokken zijn en goed willen aansluiten bij bewoners. Gesprekken over gewoonten en voorkeuren worden alleen niet altijd vanzelf gevoerd. Juist daar zit ruimte om eigen regie in de dagelijkse zorg verder vorm te geven.
De verbinding tussen onderzoek, onderwijs en praktijk kwam ook terug in een gesprek onder leiding van Kristen Molendijk-van Nieuwenhuyzen, coördinator Zorgonderzoek bij Franciscus. Samen met docent-onderzoeker Anne Geert van Driel en verpleegkundige Fabian de Goede besprak zij verschillende stellingen met het publiek. De conclusie was dat niet iedereen zelf wetenschappelijk onderzoek hoeft uit te voeren, maar dat een onderzoekende houding wel belangrijk is. Studenten kunnen vanuit hun praktijkervaring kritische vragen stellen en bijdragen aan kennisontwikkeling.
Het lectoraat is volgens Susanne een “snelweg” tussen praktijk, onderzoek en onderwijs. De resultaten moeten ook weer terug naar de werkvloer. Het lectoraat wil onderzoeksresultaten vertalen naar concrete handvatten voor verpleegkundigen, afdelingen en het onderwijs.
Een lectoraat dat verschil wil maken
Tijdens de officiële installatie benadrukte Hanneke Reuling, lid van het College van Bestuur van Hogeschool Rotterdam, de verbindende rol van Susanne. “Je bent eigenlijk tweetalig in de zin van: je spreekt de taal van het onderwijs en het onderzoek.” Vanuit haar achtergrond als docent en programmaleider ontwikkelde Susanne zich verder in het onderzoek. Volgens Reuling weet ze “abstracte concepten zo praktisch te maken”.
Niels Honig, lid van de Raad van Bestuur van Franciscus, wees op de betekenis van de samenwerking tussen onderzoek en praktijk. Het lectoraat draagt volgens hem bij aan kwaliteit van leven voor patiënten, werkplezier en behoud van verpleegkundigen voor het vak.
Susanne sloot haar rede af met een uitspraak van de dames van het Patiëntenpanel Wetenschap van Franciscus. Zij verwoordden volgens haar mooi waar eigen regie begint: “Eigen regie begint niet bij zelf beslissen, maar bij je gezien, gehoord en veilig benaderd voelen.”
Het lectoraat
Met het lectoraat Eigen Regie bundelen Hogeschool Rotterdam en Franciscus hun expertises. Samen met consortiumpartners Albeda Zorgcollege en ouderenzorgorganisatie Aafje.
