Niet alleen kijken naar wat iemand doet
Wanneer zorg vastloopt, is het verleidelijk om te kijken naar het gedrag van één persoon. Een persoon die zorg ontvangt wordt bijvoorbeeld gezien als moeilijk, weinig meewerkend of lastig te bereiken. Maar wat gebeurt er als we niet alleen kijken naar wat diegene doet, maar ook naar wat iemand heeft meegemaakt en naar de omgeving waarin dat gedrag ontstaat?
Dat perspectief stond centraal in de lectorale rede van Jessica. Zij verkent hoe vastgelopen zorgsituaties ontstaan, zich kunnen herhalen en soms onbedoeld in stand worden gehouden. Daarbij kijkt zij naar de bredere context: van levensverhalen en relaties tot organisaties, systemen en verwachtingen. “Het is belangrijk om nieuwsgierig te blijven, ook als we denken het al te begrijpen”, aldus Jessica.
Ook Hanneke Reuling, lid van het College van Bestuur, stond tijdens de lectorale rede stil bij die bredere manier van kijken. Zij vatte die kern treffend samen: “Je kijkt voorbij het zichtbare gedrag, je vraagt naar levensverhalen.”
Een ander beeld kan de zorg in beweging brengen
Hogeschool Rotterdam en Centrum voor Consultatie en Expertise (CCE) werken binnen het lectoraat Zorgdynamieken samen om kennis uit onderzoek en praktijk bij elkaar te brengen. Die kennis moet professionals helpen om complexe zorgsituaties beter te begrijpen en van daaruit anders te kunnen handelen.
In de periode voor de lectorale rede kreeg die manier van kijken al vorm in vier CCE Labs. Daarin verkenden deelnemers complexe zorgsituaties vanuit vier thema’s: Trauma en Gedragsbegrip, Morele stress en Autonomie, Organisatiedynamieken en Veilige Grond.
Centraal stond de casus van Anna. Haar levensloop laat zien hoe gebeurtenissen en ervaringen zich gedurende een leven kunnen opstapelen. Door ook naar haar levensverhaal, relaties en de context van de zorg te kijken, ontstaat een breder beeld van wat er speelt. Die andere blik kan vervolgens van invloed zijn op hoe professionals communiceren en handelen.
Niemand in de zaal kent het volledige verhaal van Anna. Voor haar zorgverleners geldt hetzelfde: ieder kent een deel van haar verhaal en kijkt vanuit een eigen perspectief naar haar situatie. Juist dat maakt de casus relevant. Wat je ziet en hoe je gedrag interpreteert, hangt mede af van wat je weet en vanuit welke positie je kijkt.
Zo werkt het ook in de praktijk. Wanneer iemand zorg of ondersteuning krijgt, ontstaat gaandeweg een beeld van wat er speelt en wat iemand nodig heeft. Dat beeld helpt professionals om te handelen, maar bepaalt ook waar zij op letten, welke vragen zij stellen en hoe zij gedrag verklaren.
Als weten niet genoeg is
Ook de ruimte die professionals hebben om te handelen, maakt deel uit van de context. In complexe zorgsituaties kan er veel druk zijn, terwijl niet altijd duidelijk is wat op dat moment de juiste keuze is.
Michelle Sterrenburg, student Social Work en werkzaam in de gehandicaptenzorg, beschreef die spanning tijdens de lectorale rede: “In de praktijk moet je soms kiezen vanuit je hart, niet vanuit de kennis in je rugzakje.”
Soms weten professionals goed wat zij belangrijk vinden, maar krijgen zij niet de ruimte om daarnaar te handelen. Bijvoorbeeld omdat regels of de manier waarop de zorg is georganiseerd hen beperken. Dat kan leiden tot morele stress. Het lectoraat kijkt daarom niet alleen naar het handelen van de professional zelf, maar ook naar de omstandigheden waarin diegene moet handelen.
Samen onderzoeken wat we nog niet weten
Wat professionals nodig hebben om zorgvuldig te handelen, moet ook binnen teams en organisaties mogelijk worden gemaakt. Het lectoraat kijkt daarom niet alleen naar de individuele professional, maar ook naar de organisatie eromheen. Dat wordt binnen het lectoraat het whole-systemperspectief genoemd.
Wat we van professionals vragen, moeten we ook organiseren. Dat is een belangrijk uitgangspunt van een whole-systembenadering. Hoe mensen kijken, reageren en handelen, hangt samen met de relaties en omstandigheden waarin zorg vorm krijgt.
Het dagelijks contact, de samenwerking binnen teams, leiderschap, beleid en de organisatie van zorg beïnvloeden elkaar voortdurend. Daarom zijn steun, reflectie en een lerende cultuur in die hele samenhang van belang. Juist wanneer de druk oploopt, moeten professionals, teams en leidinggevenden op steun kunnen rekenen.
Al spelend leren we
Samen met Tess van Genderen presenteerde Jessica de 'future game'. Hier kwam de informatie van de dag terug als interactieve leeromgeving. De centrale vraag was welke zorgcontext we met elkaar willen creëren en wat daarvoor nodig is. De Future Game laat zien hoe gamification en ervaringsgerichte leervormen kunnen bijdragen aan het toegankelijk en ervaarbaar maken van kennis over complexe zorgdynamieken en patronen. Tegelijk bieden ze ruimte om vanuit verschillende perspectieven samen te reflecteren op het eigen handelen, de organisatie van zorg en mogelijkheden voor verandering. Jessica en Tess
Samen met Tess van Genderen van CCE LAB presenteerde Jessica de Future Game. In deze interactieve toekomstverkenning kwamen de inzichten uit de vier CCE Zorglabs, de reflecties en de lectorale rede samen.
Een nieuwe manier van kijken
De komende jaren richt Jessica zich met haar lectoraat op drie samenhangende onderzoekslijnen: zorgdynamieken en betekenisgeving, professioneel en relationeel vakmanschap, en zorgpraktijken als lerende systemen. Daarbinnen is onder meer aandacht voor het welbevinden en de professionele kwaliteit van leven van professionals, het whole-systemperspectief en nieuwe vormen van leren en reflecteren. Het lectoraat zoekt daarbij nadrukkelijk de verbinding met het onderwijs, onder meer met de opleidingen Social Work en Verpleegkunde. Zo kunnen vragen en inzichten uit onderzoek, praktijk en onderwijs elkaar blijven voeden en bijdragen aan de opleiding van toekomstige professionals.
Lectorale draagteken
Na haar lectorale rede werd Jessica officieel geïnstalleerd als lector door Hanneke Reuling. Maurits Barendrecht kreeg vervolgens de eer om Jessica het lectorale draagteken om te hangen.
Meer weten over het onderzoek en de ambities van het lectoraat? Op deze pagina vind je meer informatie over Jessica Vervoort-Schel en haar lectoraat. De publicatie behorend bij haar lectorale rede volgt binnenkort.
Lectorale rede Jessica Vervoort-Schel - Hogeschool Rotterdam