Senior onderzoeker Patrick Bek van Kenniscentrum Talentontwikkeling (KCTO) en docent bij de masteropleiding Transitie naar Gezondheid en Welzijn doet hier onderzoek naar. In zijn postdoctorale onderzoek kijkt hij in het bijzonder naar de rol van steunnetwerken.
Dakloze gezinnen
Exacte cijfers ontbreken, maar naar schatting zijn er ongeveer duizend bankslapende gezinnen in Rotterdam, blijkt uit recent onderzoek. Dit zijn gezinnen zonder een eigen, volwaardige woonplek. De aantallen stijgen, vooral door de krapte op de woningmarkt. Wie dakloos raakt, kan zich melden bij Centraal Onthaal van de gemeente. Daar bepaalt een triage in hoeverre iemand zelfredzaam is. Patrick licht toe: “Wie zijn administratie op orde heeft, een inkomen heeft en geen ernstige psychische klachten, wordt volgens beleidskaders als zelfredzaam gezien. Je krijgt dan geen urgentieverklaring voor gemeentelijke ondersteuning of maatschappelijke opvang. Vaak hoor je dan dat je bij je eigen netwerk moet aankloppen.”
Zo’n verblijf kan stabiel en veilig zijn, bijvoorbeeld bij familie. Maar dat is niet altijd zo. Patrick: “In ongunstige gevallen moet een gezin voortdurend van slaapplek wisselen. Daarnaast horen we ook verhalen over alleenstaande moeders die terechtkomen in onveilige situaties. Dat is natuurlijk niet wenselijk voor ouder en kind.”
Wonen Eerst 010
Gezinnen die niet als zelfredzaam worden gezien, kunnen wel toegang krijgen tot ondersteuning of opvang. In sommige gevallen nemen zij deel aan het programma Wonen Eerst 010. Dit initiatief van de gemeente Rotterdam richt zich op snelle doorstroom naar een eigen woning, zonder eerst lange hulptrajecten te doorlopen.
Ook hier spelen steunnetwerken een belangrijke rol. Denk aan familie voor emotionele steun of een betrokken buurtbewoner die een helpende hand biedt. Of aan een buurtcentrum waar je terechtkunt met praktische vragen, vooral wanneer je een woning krijgt toegewezen in een wijk waar je nog niet bekend bent.
Steunnetwerken herkennen en versterken
In zijn postdoconderzoek ‘Navigeren zonder (t)huis: Hoe professionals steunnetwerken van dak- en thuisloze gezinnen kunnen (h)erkennen, versterken en verbinden’, onderzoekt Patrick hoe deze steunnetwerken werken. Hoe zien ze eruit en hoe kunnen we ze waar nodig versterken? Welke kansen en risico’s zijn er? En hoe zorg je dat zowel ouders als kinderen de steun krijgen die ze nodig hebben, ongeacht hun situatie?
Door deze steunnetwerken beter in kaart te brengen, wil Patrick (aankomend) sociaal professionals helpen om ze te herkennen en te versterken. Patrick: “Zo’n netwerk of een schakel daarin kan een hefboom zijn. Het is niet altijd dé oplossing, maar sociaal kapitaal helpt mensen om het hoofd boven water te houden, praktisch, emotioneel, en soms zelfs richting passende hulp of een woning.”
Niet vanzelfsprekende verbindingen
De postdocvoucher van Hogeschool Rotterdam biedt Patrick de kans om een verdiepingsslag te maken binnen de lopende onderzoeken én om de link te maken met onderwijs. “Een van de tofste dingen aan dit project vind ik om niet vanzelfsprekende verbindingen te helpen leggen. In leercirkels en focusgroepen komen ervaringsdeskundigen, zorgaanbieders en beleidsmakers, studenten en docenten samen om te leren van ieders dagelijkse vragen en ervaringen”, vertelt hij enthousiast. “Dat leidt tot verrassende gesprekken en inzichten.”
Educatief materiaal
Binnen het project ontwikkelt Patrick ook gastlessen en lesmateriaal voor sociaal professionals en studenten in bachelor- en masteropleidingen. Momenteel verkent hij met verschillende praktijkpartners en docenten Social Work waar behoeften liggen. “Het mooiste zou zijn als we zo samen echt impact kunnen maken, allereerst voor de gezinnen om wie het gaat, maar ook in het opleiden van onze studenten.”
Onderzoek en samenwerkingen
Patrick werkt aan verschillende projecten rond dakloosheid. Samen met lector Mariëtte Lusse onderzoekt hij, in opdracht van de gemeente Rotterdam, de situatie van dakloze gezinnen binnen het programma ‘Wonen Eerst 010’. Ook kijkt hij naar gezinnen die tijdelijk bij mensen uit hun netwerk verblijven, de zogeheten ‘bankslapers’.
Aan dit onderzoek werken Elizabeth van Twist (Kenniscentrum Talentontwikkeling, KCTO), ervaringsdeskundige co-onderzoekers van Sterk uit Armoede en collega’s van Erasmus Universiteit Rotterdam mee.
Daarnaast is Patrick betrokken bij het landelijke programma Nationale Wetenschapsagenda (NWA) Passende Huisvesting. Samen met Jeroen Visschers en Marcel Musch van de Rotterdamse Academie van Bouwkunst en partners van Hanzehogeschool en Technische Universiteit Eindhoven onderzoekt hij hoe masterstudenten anders kunnen ontwerpen voor dakloze gezinnen.
Binnenkort start hij met onder anderen lector Erna Hooghiemstra een pilotstudie met Netwerkzorg Rijnmond en de gemeente Rotterdam. Daarin staat de inzet van de netwerkzorgmethode centraal voor mensen na dakloosheid.
Beeld in de header is van Kansfonds, gemaakt door Linelle Deunk.