Wat jongeren op TikTok bekijken, staat niet los van wat er thuis, op school of op straat gebeurt. Reading Between the Lines onderzoekt daarom de relatie tussen de online én offline leefwereld van Rotterdamse jongeren. Krijgen jongeren die opgroeien in een omgeving met meer belemmeringen online ook vaker ongezonde, misleidende of risicovolle content te zien? Versterken die online invloeden bestaande verschillen in kansen? En hoe zorgen we ervoor dat jongeren gelijke kansen krijgen, ongeacht de wereld waarin ze opgroeien?
Het Rotterdamse onderzoeksproject richt zich op kansenongelijkheid in de fysieke, mentale en sociale gezondheid van jongeren. Onderzoekers, jongeren, scholen en maatschappelijke organisaties werken daarin als partners samen.
“Wij praten vaak over een online en een offline wereld”
vertelt Tara de Groote, programmacoördinator bij het Expertisecentrum Maatschappelijke Innovatie (EMI) van Hogeschool Rotterdam.
“Maar in de wereld van jongeren is dat helemaal niet gescheiden. Het is één wereld.”
Van algoritmes tot fastfood
Reading Between the Lines onderzoekt die wereld vanuit verschillende perspectieven. Onderzoekers bekijken hoe jongeren zich op sociale media gedragen en hoe hun online en offline omgeving hun keuzes beïnvloedt. Jongeren brengen daarbij hun eigen ervaringen in.
Deze gesprekken gaan over concrete onderwerpen. Hoe worden jongeren verleid tot roken of vapen, of ongezond eten? Wat doen sociale media met hun mentale gezondheid? Hoe bepalen algoritmes wat ze te zien krijgen? En welke rol spelen groepsdruk en online straatcultuur?
RoffaTakkies gaan op straat in gesprek met jongeren
Over deze onderwerpen maakten Rotterdamse jongeren van Roffa Takkies, onderdeel van Stichting IKBENWIJ, samen met onderzoekers negen video's. Jongeren gingen de straat op, bedachten zelf vragen en interviewden leeftijdsgenoten. Daarna bespraken ze hun bevindingen met een onderzoeker of andere expert.
De jongeren zijn daarmee niet alleen onderwerp van onderzoek, maar brengen ze zelf ook kennis en perspectieven in.
“Onderzoek mét jongeren in plaats van óver jongeren”
vat Tara het samen.
“Er ontstaan dan andere gesprekken en inzichten, omdat ieders kennis en ervaring serieus wordt genomen.”
Gelijkwaardig aan tafel
Alleen met jongeren in gesprek gaan is onvoldoende, benadrukt Nasra Djorai, programmamanager bij Stichting IKBENWIJ. Jongeren moeten als volwaardige gesprekspartners aan tafel zitten, waarbij hun perspectief als expertise wordt gezien.
“We geloven in een wij-samenleving, maar die bestaat niet zonder het ik”
vertelt Nasra.
“Als je ruimte geeft aan radicale gelijkwaardigheid, komen andere dingen naar boven.”
Tijdens de gesprekken ontstond volgens haar wederzijds begrip: jongeren voelden zich gerespecteerd, gewaardeerd en gehoord, en deelnemers kregen meer inzicht in elkaars perspectief. Juist die verschillende perspectieven zijn binnen dit onderzoek belangrijk. Jongeren kunnen vanuit hun eigen ervaringen zichtbaar maken hoe hun online en offline leefwereld in elkaar grijpen. Door hun ervaringen te verbinden met de kennis van onderzoekers en professionals ontstaat een completer beeld en kunnen bestaande aannames worden bevraagd.
Studenten maken zelf keuzes
Ook studenten van Hogeschool Rotterdam werkten aan vraagstukken uit Reading Between the Lines. Studenten uit het derde studiejaar van creatieve en technische opleidingen onderzochten hoe jongeren bewuster kunnen omgaan met online invloeden.
Student Communicatie Sem Dingenouts en zijn team richtten zich op kinderen van negen tot twaalf jaar. Ze brachten verschillende risico's in kaart, waaronder online pesten, sexting en gevaarlijke links. Vervolgens moesten ze keuzes maken: welke onderwerpen zijn relevant én bespreekbaar voor deze leeftijdsgroep? En wat kun je binnen één semester zorgvuldig onderzoeken?
De studenten werkten uiteindelijk aan interactieve video's waarin kinderen in herkenbare situaties voor een keuze staan. Ook ontwikkelden ze een campagne voor ouders. Daarbij gebruikten ze inzichten uit Reading Between the Lines en testten ze hun prototypes met jongeren.
In gesprek over Reading Between the Lines tijdens de Hogeschool Rotterdam Jaaropening 2026. V.l.n.r.: Sem Dingenouts, Tara de Groote, Nasra Djorai, Casper Smits en dagvoorzitter Gregory Sedoc
Andere vakkennis verandert het antwoord
Sem werkte samen met studenten van andere opleidingen en achtergronden. Juist die verschillen leverden nieuwe perspectieven op. Een idee dat voor de ene student logisch leek, kon vanuit een ander vakgebied heel anders worden beoordeeld.
Zo overwoog de groep om een game te ontwikkelen. Een student met kennis van programmeren kon vanuit diens vakgebied aangeven wat daarvoor nodig was en waarom het idee binnen de beschikbare tijd niet haalbaar was. De verschillende expertises hielpen het team zo om keuzes te maken en ideeën aan te scherpen.
Leren omgaan met wat je niet weet
Volgens docent Casper Smits is juist dat een belangrijk onderdeel van het leerproces: studenten weten vooraf niet wat de beste aanpak of uitkomst is. Ze moeten verschillende perspectieven en soorten vakkennis samenbrengen om verder te komen.
“Het programma moet uitnodigen om aan te geven dat je het niet weet.”
Dat is kenmerkend voor discipline-overstijgend, opgavegericht onderwijs (DOO). Studenten krijgen niet simpelweg een afgebakend probleem waarvoor de opdrachtgever de gewenste uitkomst al kent.
“Er is geen opdrachtgever en opdrachtnemer meer. Er is een maatschappelijke uitdaging en we moeten samen op zoek naar de antwoorden.”
Studenten verzamelen informatie, bakenen het probleem af en toetsen hun aannames bij jongeren, onderzoekers en praktijkpartners. Zo leren ze niet alleen vanuit hun eigen vakgebied naar een vraagstuk te kijken, maar ook samen antwoorden te ontwikkelen op maatschappelijke uitdagingen waarvoor nog geen pasklare oplossing bestaat.
Een cadeautje voor de volgende studenten
De uitwisseling van kennis gaat daarbij twee kanten op. Studenten gebruiken inzichten uit Reading Between the Lines, maar hun gesprekken, observaties en ontwerpen leveren ook nieuwe inzichten en vragen op voor onderzoekers en praktijkpartners.
Een volgende groep kan daarop voortbouwen en hoeft niet opnieuw bij nul te beginnen. Nasra ziet daarin een belangrijk verschil met projecten waarin steeds opnieuw dezelfde vragen worden gesteld.
“Estafetteonderzoek is een cadeautje voor de volgende lichting studenten.”
Dat vraagt ook om mensen die de verbinding tussen organisaties en werelden blijven leggen.
“Het is belangrijk om aandacht te hebben voor de mensen die zich bewegen tussen de instanties”
benadrukt Tara. Zij zorgen ervoor dat onderwijs, onderzoek, jongeren en praktijkpartners met elkaar verbonden blijven en kennis niet verloren gaat wanneer een project of onderwijsperiode eindigt.
Een slimme stad moet ook sociaal zijn
‘Reading Between the Lines’ sluit aan bij de maatschappelijke opgave Slimme en Sociale Stad van Hogeschool Rotterdam. Daarbij kijken we niet alleen naar wat digitalisering en technologie mogelijk maken, maar ook naar wat ze betekenen voor kansengelijkheid, gezondheid en de mensen die ermee te maken hebben.
Het project laat zien hoe we die maatschappelijke opgave concreet kunnen maken door onderzoek, onderwijs en de stad met elkaar te verbinden. We halen niet alleen vragen en kennis uit Rotterdam, maar brengen ook iets terug. Jongeren leveren inzichten uit hun eigen leefwereld, onderzoekers brengen verschillende perspectieven samen en studenten werken vanuit hun vakkennis aan mogelijke oplossingen.
De opbrengsten krijgen vervolgens een vervolg. Ze worden gedeeld met beleidsmakers en vormen input voor nieuwe studententeams en verder onderzoek. Zo bouwt een volgende groep voort op wat jongeren, studenten, onderzoekers en praktijkpartners samen al hebben geleerd.
Reading Between the Lines werd uitgevoerd door een consortium met onder andere Erasmus MC, Hogeschool Rotterdam, Erasmus Universiteit Rotterdam, Universiteit Twente, Stichting IKBENWIJ, Perron 14, New Momentum, Justice Adda en het Rathenau Instituut. Het project werd gefinancierd door NWO in het onderzoeksprogramma/synergiethema “Kwetsbaarheid en weerbaarheid in een online samenleving” (dossiernummer NWA.1540.21.003).