Menu Zoeken English

Auteursrecht Informatiepunt

Uitleg over recht en regelgeving

Vrijwel iedereen krijgt te maken met auteursrecht: bij (her)gebruik van lesmateriaal, presentaties, publicaties, of het schrijven van een essay. Lees hier waar je rekening mee moet houden.

Toon:

Auteursrecht in het onderwijs

Inhoud 
1. Readers samenstellen 4. Verwijzen
2. Film & Audio 5. Externe links
3. Open Content  

Readers samenstellen

een overzicht van de regels voor korte en lange overnames

Hogeschool Rotterdam heeft een readerovereenkomst met Stichting UvO. Hierin is afgesproken dat docenten korte overnames van tekst of beeld mogen overnemen in readers en op de Digitale Leeromgeving, zonder dat hier toestemming voor gevraagd moet worden. Lees hier de regels voor korte en lange overnames of gebruik het stroomschema Auteursrechtencheck Onderwijsmateriaal.

Korte overnames

Regels voor korte overnames

Wil je als docent tekst of afbeeldingen opnemen in een reader of op de digitale leeromgeving dan gelden daar regels voor. Korte overnames van auteursrechtelijk beschermd materiaal ter ondersteuning van het onderwijs zijn afgekocht. Wat toegestaan is, verschilt per medium: 

  1. Niet-literair boek: maximaal 10.000 woorden overnemen, maar niet meer dan 1/3 van het boek.
  2. Tijdschrift, dagblad: maximaal 8000 woorden, maar niet meer dan 1/3 van de aflevering.
  3. Literair geschrift: maximaal 2500 woorden proza, of maximaal 100 regels poëzie, maar niet meer dan 1/10 van het gehele werk.
  4. Afbeeldingen (grafieken, tabellen, schema's, foto’s en illustraties) tellen voor 200 woorden. Neem maximaal 25 afbeeldingen uit een bron over en niet meer dan 5 van dezelfde maker (bv. fotograaf of illustrator).
  5. Door een uitgever gebundelde en bewerkte wetteksten (inclusief annotatie): maximaal 1 hele uitspraak overnemen, maar niet meer dan 1/3 van het gehele werk. Uitzondering:  er mag ongelimiteerd overgenomen worden uit rechterlijke uitspraken, (niet geredigeerde) wetteksten, verordeningen, de Staatscourant, het Staatsblad en het Tractatenblad. Voor andere overheidspublicaties geldt dat overname toegestaan is, tenzij op het werk vermeld is dat auteursrecht is voorbehouden.

Aandachtspunten:

  • Linken mag altijd. Linken naar auteursrechtelijk beschermd materiaal (artikelen, boeken, hoofdstukken, video’s, etc.) op het internet of in de Mediatheek collectie mag altijd, mits deze rechtmatig openbaar zijn gemaakt. Gebruik, zo mogelijk, een permalink of DOI.
  • Geen bundeling, maar liever één korte overname per bestand. Bundel je meerdere overnames in één bestand of (digitale) reader, dan moet hiervan een bewijsexemplaar geüpload worden naar het Webportal van Stichting UvO.
  • Alle woorden tellen mee. Om te bepalen of een overname kort is, worden alle woorden meegeteld. Iedere grafiek of afbeelding afzonderlijk wordt als 200 woorden meegeteld
Woordenteller

Controleren hoeveel woorden een overname heeft kan met de Woordenteller van Stichting UVO. Hiermee kun je woorden tellen van PFD's tot maximaal 150 pagina's. De woordenteller telt géén afbeeldingen, tabellen en grafieken mee. Tel deze er zelf bij op (200 woorden per afbeelding). 

Lange overnames

Langere overnames

Wil je meer tekst of beeld overnemen dan onder 'korte overnames' is toegestaan, dan zijn hiervoor een aantal mogelijkheden. 

1. Linken

Linken naar rechtmatig openbaar gemaakt materiaal is legaal, makkelijk en gratis. Is een publicatie ergens op het internet beschikbaar, controleer dan of dit rechtmatig is en gebruik de link. Is de publicatie niet vrij toegankelijk, onderzoek dan of de publicatie beschikbaar is in de digitale collectie van de MediatheekLet er wel op dat je een link aanmaakt die niet verloopt en ook buiten de hogeschool campus werkt. START bijvoorbeeld toont bij alle zoekresultaten een link-knop die je hiervoor kunt gebruiken. Veel databanken bieden ook een soortgelijke functionaliteit voor permanente links. Neem bij twijfel contact met ons op.

2. Toestemming vragen

Wil je een langere overname opnemen in een reader of op de digitale leeromgeving, vraag hiervoor dan toestemming aan. Stichting UvO verzorgt de collectieve administratie van auteursrechten in het hoger onderwijs. Toestemming kan aangevraagd worden via de UvO WebportalTarieven voor lange overnames zijn te vinden op de website van UvO.  Neem contact op met het bedrijfsbureau van je instituut over toegang tot de webportal. Let op: De gebruikstermijn van een lange overname geldt alléén voor het collegejaar en studentenaantal waarvoor deze is aangemeld. Wil je een overname na deze termijn blijven gebruiken, dien dan opnieuw een aanvraag in via de UvO Webportal. 

Toestemming rechtstreeks van auteursrechthebbende(n)

Heb je voor een langere overname toestemming van de auteursrechthebbende? Neem hiervan schriftelijk bewijs op bij de overname. Ben je zelf auteur van een publicatie? Of overname in een ELO of reader is toegestaan, hangt af van de overeenkomst die is afgesloten met de uitgever. Heeft materiaal een Creative Commons licentie, dan heeft de maker hiermee toestemming voor verspreiding gegeven. Je mag materiaal met zo'n licentie in z'n geheel delen, vermeld wel de bron en onder welke licentie het werk valt. 

3. Studie Bijdehand

Bied je langere overnames aan als (digitale) reader via Studie Bijdehand, dan wordt de afdracht voor auteursrecht via hen geregeld. Meer informatie hierover vind je op de website van Studie Bijdehand. 

Bronvermelding verplicht!

Voorkom plagiaat

Bij zowel korte als lange overnames is bronvermelding in een (digitale) reader verplicht. Het gebruiken van een verwijsstijl zoals APA heeft de voorkeur maar is in dit geval niet vereist. Bronvermelding bestaat voor een boek minimaal uit; titel, auteur en uitgever. Vermeld bij overname uit een dagblad of tijdschrift jaargang en afleveringsnummer. Noteer bij digitale bronnen ook de URL.

Let op bronvermelding in presentaties!

Bronvermelding in presentaties (Powerpoint, Prezi) op de elektronische leeromgeving is ook verplicht. Vermeld de bron van overgenomen afbeeldingen. Dit kan direct bij de afbeelding, of gebundeld op een aparte slide. Noteer minimaal naam maker, titel, uitgever. Vermeld bij digitale bronnen ook de URL. 

Voorbeelden bronvermelding op ELO: 

  • Boek: Auteur, Titel, Jaar, Uitgever.
    Tom Fischer, Mark Julsing, 2014, Onderzoek doen!, Groningen: Noordhoff. 
  • Artikel: Auteur, Jaar, Titel, Uitgever, Jaargang, Afleveringsnr. (Online artikel ook URL).
    A.JJ.A Scherpbier, 2000, Stress bij medisch studenten, SpringerLink, TMEO 19, 28. 
    https://doi.org/10.1007/BF03056444 
  • Website: Auteur, Titel, Uitgever, URL. 
    CBS Eurostat, 2020, Jonge ouderen in Nederland relatief rijk en actief. https://www.cbs.nl/nl-nl/nieuws/2020/02/jonge-ouderen-in-nederland-relatief-rijk-en-actief
  • Afbeelding: Citeer de bron waaruit de afbeelding afkomstig is, bijvoorbeeld een boek of artikel.
  • Afbeelding van website: Maker, Uitgever, URL. 
    Ad van der Hulst. https://www.adjustintime.nl/workflow-workfast-workslow/
  • Bron met licentie voor hergebruik: Proctor Academy, 2012. CC BY-NC-SA 2.0. https://www.flickr.com/photos/proctoracademy/8254461709/

Film & audio

Regels voor gebruik van audiovisueel materiaal

Interne vertoningen

Vertonen binnen Hogeschool Rotterdam

Je mag een complete film, audiowerk of documentaire gratis en zonder toestemming vertonen of afspelen, mits aan de volgende voorwaarden wordt voldaan:

  • Afspelen vindt binnen de (fysieke) muren van de onderwijsinstelling plaats. Let op: Voor uploaden naar de ELO en online onderwijs gelden andere regels.
  • Afspelen vindt plaats in het kader van onderwijs zonder winstoogmerk.
  • Stream of speel af van een legale bron of drager (bv. dvd), afspelen van een kopie of download is niet toegestaan.
  • Afspelen heeft een educatief doel en is onderdeel van het onderwijsprogramma. 
  • Bij afspelen voor amusementsdoeleinden is toestemming van de rechthebbenden nodig.
    Het HBO heeft voor filmvertoningen die géén onderdeel zijn van het onderwijsprogramma een regeling met Videma. Materiaal vertegenwoordigd door Videma mag je vertonen binnen de (fysieke) ruimtes van de onderwijsinstelling. Meer informatie hierover vind je op de website van Videma.

Externe vertoningen

Vertonen buiten Hogeschool Rotterdam

Wanneer je een film of documentaire buiten de muren van de onderwijsinstelling wilt vertonen, bijvoorbeeld in het kader van een seminar of conferentie, moet je daar toestemming voor vragen.

  • Speelfilms: Toestemming kan in de meeste gevallen geregeld worden via FilmService.
  • Netflix: Als het gaat om een ‘Netflix Original’ vraag dan toestemming bij Netflix voor een publieke vertoning. Voor films en series van andere partijen die op Netflix worden vertoond kun je toestemming regelen via FilmService.
  • YouTube: Ga na of de video rechtmatig online staat. Vertoon YouTube video's uitsluitend via de YouTube-speler op de website of via de embedded link. Vertoning van een gedownloade YouTube video is niet toegestaan.

Eigen audiovisuele producties

Eigen audiovisueel materiaal maken

Maak je zelf audiovisueel materiaal, bijvoorbeeld een weblecture, podcast of screencast, en gebruik je daarin materiaal van derden? Houd dan rekening met het auteursrecht. Net zoals je tekst mag citeren is het ook toegestaan om beeld- en geluidsfragmenten als citaat te gebruiken. Houd je hierbij aan de volgende regels:

  • Het citaat moet een duidelijke functie hebben en niet enkel ter versiering gebruikt worden. Citeren mag bijvoorbeeld ter aankondiging, beoordeling of ondersteuning van een verhandeling.
  • Neem niet méér over dan nodig is om je verhaal te onderbouwen. In de praktijk komt dit neer op korte fragmenten.
  • Citeer alleen uit werk dat rechtmatig (dus met toestemming van de maker) openbaar is gemaakt.
  • Breng geen wijzigingen aan in het geciteerde fragment.
  • Vermeld duidelijk de bron en de naam van de maker bij het citaat.

Toestemming regelen

Wil je meer dan een kort film- of audiofragment overnemen of materiaal ‘ter versiering’ gebruiken? Zorg dan voor toestemming van de rechthebbende(n). Rechten van professionele beeld en geluid makers worden vaak beheerd door een collectieve organisatie zoals Buma/Stemra (muziek).
Je kunt ook gebruik maken van Open Content, hiervoor gelden minder strenge auteursrecht regels bij hergebruik. Zie voor meer informatie het onderdeel Open Content.

Privacy

Werk je met van gastsprekers of zijn er andere personen in beeld? Houd dan rekening met portretrecht en privacy. Voor vragen over privacy en de AVG kun je terecht bij het Privacyinformatiepunt van Hogeschool Rotterdam.

Audiovisueel materiaal delen

Audiovisueel materiaal delen

Wil je video’s of audiofragmenten delen, houd dan rekening met het volgende:

  • Is het materiaal auteursrechtelijk beschermd, dan is uploaden naar het internet of een online leeromgeving alleen toegestaan met toestemming van de auteursrechthebbende(n). Neem schriftelijke toestemming op bij het gedeelde materiaal. 
  • Gaat het om een eigen audiovisuele productie en zijn hierin (fragmenten van) auteursrechtelijk beschermd materiaal overgenomen? Bij het onderdeel "Eigen audiovisuele producties" lees je waar je rekening mee moet houden.
  • Linken of embedden is altijd toegestaan mits het materiaal rechtmatig (dus met toestemming van de maker) openbaar is gemaakt.
  • Voor Open Access materiaal gelden soepelere regels: check in de licentievoorwaarden van het materiaal welk hergebruik is toegestaan.
  • Zorg altijd voor bronvermelding wanneer je materiaal van derden deelt!

Open Content

Meer vrijheid om te delen, downloaden en (her)gebruiken

Open Content is materiaal waarmee je meer mag dan standaard is toegestaan volgens het auteursrecht. De maker(s) van het materiaal hebben ervoor gekozen om dit zo beschikbaar te stellen. Wat je precies mag doen met Open materiaal hangt af van de licentie waaronder het valt. Soms mag je materiaal delen met naamsvermelding van de maker. In andere gevallen is het toegestaan het materiaal te wijzigen en je eigen versie publiek te maken.

Soorten Open Content

Open Access

Open Access is een brede internationale academische beweging die streeft naar vrije, gratis online toegang tot wetenschappelijke informatie, zoals publicaties en data. Een publicatie is Open Access wanneer iedereen de inhoud kan lezen, downloaden, distribueren, printen en indexeren.

Meer informatie over Open Access publiceren

Open Science

Open Science is het beoefenen van wetenschap op een dusdanige manier dat anderen de gelegenheid hebben om mee te werken en bij te dragen aan en gebruik te maken van het wetenschappelijk proces. Zo kunnen gebruikers 'van buiten de wetenschap’ de onderzoekswereld beïnvloeden met vragen en ideeën en onderzoeksgegevens helpen verzamelen.

Open Educational Resources (Open Digitaal Leermateriaal)

OER is open leermateriaal dat je mag gebruiken voor je eigen onderwijs. Tekst, beeld, video’s en volledige leermodules zijn online beschikbaar en vrij te gebruiken. Heb je je materiaal gevonden dat je graag wilt gebruiken in je les? Dan is de volgende stap nagaan wat je precies met dit materiaal mag doen volgens het auteursrecht.

Wat mag je er mee?

Auteursrecht en Open Content

Heb je materiaal gevonden dat je graag wilt gebruiken? Dan is de volgende stap nagaan wat je precies met dit materiaal mag doen volgens het auteursrecht.

Creative Commons

De meeste Open Content heeft een Creative Commons licentie. Kunstenaars, schrijvers, wetenschappers en alle andere makers kunnen er voor kiezen om hun werk een Creative Commons licentie te geven. Daardoor is het mogelijk om flexibeler om te gaan met het auteursrecht. Er zijn verschillende Creative Commons licenties waaruit de maker kan kiezen. Welke licentie gekozen is bepaalt in welke mate een werk verder verspreid mag worden, onder welke voorwaarden dit mag en of het toegestaan is om het te bewerken. Bijvoorbeeld, heeft materiaal een CC-BY licentie dan mag je alles met het materiaal doen mits je de naam van de maker vermeldt. Materiaal met een BY-NC-ND licentie mag je daartegen enkel (niet-commercieel) delen inclusief naamsvermelding, er mag verder niets aan gewijzigd worden. Kijk dus voordat je Creative Commons materiaal (her)gebruikt onder welke licentie het valt. Op de Creative Commons website zie je precies wat de verschillende licenties betekenen. 

Publiek Domein

Op werken in het publieke domein rust géén auteursrecht. Je mag deze werken vrij gebruiken, voor ieder doel, zonder toestemming en zonder verplichte bron- of naamsvermelding. In Europa komen werken 70 jaar na het overlijden van de maker in het publiek domein. Is de maker onbekend, of ligt het auteursrecht bij een bedrijf of instelling, dan is dit 70 jaar na 1e publicatie. In Nederland zijn ook veel overheidspublicaties publiek domein. Dit geldt voor wetten, verordeningen en vonnissen van rechtbanken. Creative Commons heeft ook een licentie die gelijk staat aan publiek domein, dit is de CC-0 licentie.

Waar staat de licentie?

In de meeste gevallen staat een licentie bij het materiaal vermeldt. Als je geen licentie kunt vinden, is het materiaal auteursrechtelijk beschermd. Dit betekent dat je het niet mag hergebruiken zonder toestemming van de maker. Linken naar het materiaal is dan wel toegestaan. Meer informatie over delen van materialen op de ELO vind je bij het onderdeel Readers. Neem voor hulp en ondersteuning contact met ons op.

Bronvermelding

Vermeld altijd de bron van materiaal dat je (her)gebruikt. Op de Creative Commons Wiki vind je voorbeelden van bronvermelding bij hergebruik, er is ook aparte uitleg over bronvermelding in APA stijl.

Waar vind je Open Content?

Open Content zoeken

Ieder soort creatief werk kan als Open Content beschikbaar zijn gemaakt. Hieronder vind je tips voor het vinden van deze materialen. Let op! Bekijk altijd de voorwaarden voor (her)gebruik van materiaal dat je vindt. Bij onderdeel 'Wat mag je ermee?’ vind je hierover meer informatie.

Er zijn verschillende stocksites, beeldbanken of archieven op internet te vinden waarin (ook) open content staat. Vaak kan je binnen zo’n website zoeken of filteren op materialen met een licentie voor hergebruik. Ook zijn er zoekmachines waarmee je afbeeldingen waarbij hergebruik is toegestaan kunt vinden.

  • CC Search - Doorzoek diverse bronnen voor open content afbeeldingen, media, video en muziek.
  • Google Afbeeldingen - Klik na het opgeven van je zoekopdracht op "Tools" en zet "Gebruiksrechten" op "Gelabeld voor hergebruik".
  • Google Geavanceerd zoeken - geeft je de optie om op gebruiksrechten te filteren.
  • LetsCC - Beeld, geluid en video.

 

Open Educational Resources

Open leermateriaal gebruiken kan je veel tijd schelen bij het samenstellen van je les. Misschien heeft een andere docent al mooi online materiaal gemaakt over exact jouw onderwerp. Er zijn verschillende vormen van open leermateriaal, bijvoorbeeld video’s, volledige online cursussen of ‘open textbooks’. Er zijn zoekmachines speciaal voor het vinden van digitaal leermateriaal, in sommige gevallen wordt hierbij ook gekeken naar de kwaliteit van het materiaal. Hieronder een selectie van zoekmachines die je kan gebruiken om deze materialen te vinden.

  • Mediasite - videoplatform van Hogeschool Rotterdam 
  • YouTube Learning - Educatief deel van YouTube 
  • TED Ed - Educatief deel van TED (Technology, Entertainment and Design) 
  • Videolectures Net (multidisciplinair, meerdere talen, veel Engels, maar ook Nederlands) 
  • Mediasite - videoplatform van Hogeschool Rotterdam 
  • YouTube Learning - Educatief deel van YouTube 
  • TED Ed - Educatief deel van TED (Technology, Entertainment and Design) 
  • Videolectures Net (multidisciplinair, meerdere talen, veel Engels, maar ook Nederlands) 

Zelf publiceren

Maak je eigen onderwijsmateriaal deelbaar

Behalve gebruik te maken van onderwijsmateriaal gemaakt en gedeeld door anderen kan je ook door jou zelf ontwikkelde materialen delen. Het voordeel van uitwisselen van leermateriaal is dat je makkelijker kunt samenwerken, ook buiten je eigen organisatie. Je draagt bij aan kwaliteitsverbetering en een grotere keuze in onderwijsmateriaal voor studenten en docenten. Deze zichtbaarheid en vindbaarheid geven meer erkenning voor je werk.

Om je onderwijsmateriaal te kunnen delen, moet het voldoen aan een aantal eisen:

  • Het is leesbaar en bewerkbaar door anderen. Denk hierbij aan taal, vorm en inhoud
  • Het voldoet aan de auteursrecht regels voor open leermaterialen
  • Het heeft een licentie met toestemming voor hergebruik. Kies hiervoor een CC-licentie (bij voorkeur CCby of CCbySA)

Wil je dat jouw onderwijsmateriaal landelijk/internationaal teruggevonden kan worden via het Zoekportaal van SURF (BETA)? Neem dan contact met ons op zodat we je werk kunnen opnemen in de repository van Hogeschool Rotterdam.

Meer informatie over het ontwikkelen en delen van open leermaterialen vind je op de website van SURF onder 'Kennismaking Open Leermaterialen'. 

Verwijzen

Verwijs in eigen werk naar de originele bron

Ben je bezig met een eigen publicatie? Bijvoorbeeld een artikel, boek of afstudeerscriptie? Dan maak je hoogst waarschijnlijk gebruik van bestaande literatuur en andere informatiebronnen. Het gebruik van teksten en ideeën van anderen in je eigen publicatie is toegestaan, mits je de originele (informatie)bron vermeldt.

In het stappenplan literatuuronderzoek wordt uitgelegd hoe je dit doet.

Ga naar het stappenplan

We gebruiken cookies voor analyse en marketing om de website te verbeteren.

Wijzig cookie-instellingen