Ga direct naar de content

NURSE-CC: Zelfmanagement en Verpleegkundigen

Nursing Research into Self-management and Empowerment in Chronic Care
Publicatiedatum: 01 juni 2011

Verpleegkundigen zijn bij uitstek toegerust om mensen met chronische aandoeningen te ondersteunen bij het dagelijks leven met ziekte, ook wel het bevorderen van zelfmanagement genoemd. Hierbij staat gezamenlijke besluitvorming en eigen regie van patiënten centraal.

Toon:
Eerste onderzoekslijn

In de eerste onderzoekslijn - die zich richt op de effectiviteit van verpleegkundige interventies op het gebied van zelfmanagementondersteuning - zijn focusgroepen, interviews met verpleegkundigen en literatuurstudies uitgevoerd. Nu breekt de tijd aan van het ontwikkelen en invoeren van nieuwe interventies in de verschillende proeftuinen. De inventarisatie voor het evaluatiekader voor deze interventies is bijna afgerond. De samenwerking met allerlei afdelingen in Erasmus MC zal zich de komende tijd gaan uitbreiden en verdiepen.

Vier proeftuinen bij Erasmus MC

Samen met vier afdelingen van Erasmus MC heeft NURSE-CC gewerkt aan zelfmanagementinterventies voor chronisch zieken, toepasbaar in de dagelijkse zorgpraktijk. De coördinatie aan de kant van Erasmus MC lag bij senior onderzoeker Erwin Ista. De omstandigheden bij de vier verschillende proeftuinen (Nefrologie, Radiologie, Hemato-oncologie en Reumatologie) waren verschillend, maar de grote lijn was steeds: onderzoek – ontwikkeling interventie – toepassing van de interventie – onderzoek naar de effectiviteit. Het onderzoek is nog niet overal afgerond. Meestal was de interventie een combinatie van het Zelfmanagement Web met nazorggesprekken. Hiervoor werden trainingen probleemgerichte gesprekstechniek aangeboden. Een afdeling combineert eHealth en nazorggesprekken.

Het Zelfmanagement Web. Klik op de afbeelding voor een vergroting.

Het Zelfmanagement Web

Het Zelfmanagement Web staat mensen bij op veertien zogeheten levensdomeinen, onder meer vervoer & mobiliteit, inspraak tijdens de behandeling, vrijetijdsbesteding en huishouden. Zo worden zij ondersteund in het optimaliseren van zelfmanagement tijdens de behandeling. Deze interventie is mede tot stand gekomen door onderzoekers van NURSE-CC.

Tweede onderzoekslijn

Q-studie

In de tweede onderzoekslijn is de Q-studie afgerond en zijn de benodigde competenties voor verpleegkundigen concreet uitgewerkt. Samen met collega’s van de Universiteit Gent hebben we een gevalideerde vragenlijst ontwikkeld: de Self-Efficacy and Performance in Self-mangement Support (SEPSS). Deze vragenlijst meet wat verpleegkundigen zelf denken te kunnen en wat ze in de praktijk doen aan zelfmanagementondersteuning. Als u interesse heeft om deze vragenlijst in uw eigen instelling uit te zetten, neem dan contact op met Susanne van Hooft.

De meest opmerkelijke conclusie is dat verpleegkundigen vertrouwen hebben in hun competenties op dat gebied, maar er in hun dagelijkse praktijk weinig gevolg aan geven. De onderzoekers vatten dit samen als het verschil tussen ‘kunnen’ en ‘doen’. Dat beeld wordt bevestigd in een studie uit het proefschrift Finding Florence van Ada ter Maten. Zij observeerde onder meer 48 uur lang poliklinische consulten voor patiënten met chronische aandoeningen. Op medisch terrein bleken de verpleegkundigen hun taak prima te vervullen, maar het bredere zelfmanagement kwam vaak te weinig aan bod.

We hebben onderzocht hoe verpleegkundigen in de praktijk het zelfmanagement van patiënten ondersteunen: met de eerder genoemde vragenlijst en observaties. Momenteel gaan we verschillende hbo-V opleidingen in het land langs met de curriculumscan. Daarin werken we samen met collega’s van het landelijk overleg rond Bachelor Nursing 2020, met de V&VN, maar ook over de grens met Universiteit Gent.

Curriculumscan

In het beroepsprofiel behoort zelfmanagementondersteuning nu tot de kern van de verpleegkunde, zodat de opleidingen hun curriculum daarop afstemmen. NURSE-CC voerde een curriculumscan uit op vier hbo-V’s om te zien hoe de stand van zaken nu is. Wat doet het hbo-V al op dit gebied, wat zijn de ervaringen ermee en wat kan anders? De blauwdruk en de studiehandleidingen werden gescreend, sleutelfiguren bij de opleidingen werden geïnterviewd, per kernvak werden groepsinterviews met docenten gehouden en vierdejaars studenten vulden een vragenlijst (SEPSS 36) in. Het onderzoek hielp de hbo-V’s een beeld te krijgen van de stand van zaken in hun eigen opleiding. Yvonne Becqué en Susanne van Hooft (beiden Hogeschool Rotterdam) waren de centrale onderzoekers vanuit NURSE-CC. “We vonden bij alle hbo-V’s dat de patiënt er centraal staat.” vertelt Yvonne. “Wat ik bij één hbo-V mooi vond, is dat ze zelfmanagementondersteuning niet eens als term gebruiken, maar die grondhouding toch heel mooi verwoordden, dat alle docenten dat deden en dat het hele curriculum dat wel ademde. Bij een andere was zelfmanagement juist door het hele team van docenten en lectoren uitgedacht, wat ze er gemeenschappelijk onder verstonden, en proberen ze dat nu te vertalen naar het onderwijs. Bij weer een andere school wordt het erg theoretisch aangevlogen, in een apart lesblok in het tweede jaar, wanneer de studenten nog weinig praktijkervaring hebben.”

Publicaties
Nieuwsbrieven

We gebruiken cookies om de website te verbeteren.