Didactiek van hoge verwachtingen als hefboom voor gelijke kansen – hoezo?
Om te begrijpen waarom hoge verwachtingen cruciaal zijn voor kansengelijkheid, moet eerst het begrip kansengelijkheid helder zijn. Kansengelijkheid betekent niet dat iedereen gelijk behandeld wordt op school. Leerlingen verschillen namelijk van elkaar. Het begint al met waar je wieg staat bij je geboorte, waar je opgroeit, welke talen er thuis worden gesproken, of je toegang hebt tot boeken, digitale middelen of culturele activiteiten, en of je ondersteuning krijgt buiten school. Kansengelijkheid betekent dus niet dat alle leerlingen gelijk zijn of een gelijke startpositie hebben, maar dat ieder kind optimale ontwikkelkansen krijgt.
Gelijk basisniveau
Als alle leerlingen dezelfde instructie en begeleiding krijgen zouden ze gelijk behandeld worden, maar zouden hun kansen om succesvol te zijn niet gelijk zijn. Wanneer we het hebben over gelijke kansen in het onderwijs, betekent het dus dat je leerlingen ongelijk moet behandelen om een gelijk basisniveau te creëren van waaruit verdere ontwikkeling mogelijk is.
Voorbeelden
Voorbeelden die duidelijk maken waarom ongelijk behandelen juist bijdraagt aan kansengelijkheid:
- Een leerling met hoogopgeleide ouders krijgt vaker betaalde ondersteuning
- Een leerling die net in Nederland is, moet tegelijk de taal én de vakinhoud leren
- Een leerling met dyslexie leest langzamer, maar kan wel goed begrijpen ·
- Een leerling in armoede heeft een minder rustige studieplek of leermiddelen
Hoe dan wel?
De kunst van het lesgeven begint met een sterke pedagogische grondhouding. Een goede leraar weet wat en hoe hij iets onderwijst en vooral aan wie – en stemt de aanpak daarop af vanuit de overtuiging dat elke leerling zich kan ontwikkelen. Denk daarbij aan extra taalondersteuning, verlengde instructie, verrijking, begeleiding bij planning en leren leren, samenwerking met ouders, aangepaste toetsing.
Voorwaarde is dat de leraar een veilige, uitdagende leeromgeving creëert waarin leerlingen zich gezien, gehoord en gemotiveerd voelen. In het moment van interactie van de leraar met leerlingen kan de leraar hoge verwachtingengedrag laten zien en daarmee in het moment bijdragen aan het bieden van gelijke ontwikkelkansen. Hoge verwachtingen en gelijke kansen gaan hand in hand.
Kansengelijkheid in het onderwijs betekent dat scholen bewust omgaan met verschillen tussen leerlingen. Niet door iedereen hetzelfde te bieden, maar door iedereen te bieden wat nodig is om tot leren te komen.
Bronnen
de Geus, W. & Bisschop, P. (2017). Licht op schaduwonderwijs. Oberon-SEO.
Elffers, L. (2022). Onderwijs maakt het verschil: Kansengelijkheid in het Nederlandse onderwijs. Amsterdam University Press.
Kaskens, J. (2025). Hoge verwachtingen ‘doen’. [Lectorale rede]. Hogeschool Rotterdam.
Van den Bergh, L., Van Amerongen, M., Gunsch, R., Timmermans, M., & Timmermans, A. (2021). Leidraad: onderwijs vanuit hoge verwachtingen. Nederlands Regieorgaan Onderwijsonderzoek.