Menu Zoeken English

De tweede golf van Corona: De tweede kans om een meer inclusieve wereld te bouwen

Column Walter Baets over systeemmapping

Heeft de tweede golf van Corona ook nog iets positiefs in zich ? Of is het alleen maar kommer en kwel?

Ondertussen zijn we toe aan een tweede golf van Corona, zonder goed te weten of dit het nu is, of er nog meerdere golven kunnen komen. Is Corona misschien een fenomeen dat er is om te blijven? Fundamentele verstoring van het systeem door toedoen van een oncontroleerbare origine? Moeten we ons misschien instellen op een wereld en een economie die veel meer volatiel wordt dan wat we tot nu toe gekend hebben, en die gekenmerkt wordt door onvoorspelbaarheid, exponentialiteit, en waar verschillende belangen daadwerkelijk door mekaar vloeien? Je kan niet meer naar oplossingen zoeken in de gezondheidssfeer, zonder de economie daarin te betrekken. Klimaat, gezondheid en economie houden mekaar in de greep. Kwaliteit van leven komt naar voor als een belangrijk iets. Onderwijs wordt met zichzelf geconfronteerd omdat het soms vergeet dat het niet om het onderwijs gaat, maar om het leren (van de leerlingen, studenten en volwassenen). Al deze dingen zijn inderdaad sterk met elkaar verweven, en dat is iets was Corona ons duidelijk heeft gemaakt (als we dat al niet konden weten). 

We krijgen hier mogelijkheden aangeboden waarmee we naar de volgende generatie van onze maatschappij zouden kunnen gaan. Maar hebben we de moed om die mogelijkheden aan te grijpen? Ik heb eerder al geschreven dat we in dit soort complexe situaties vooruit komen als we in staat zijn de verschillende belangen bij mekaar te brengen in een systeemmap. Dat laat dan toe afwegingen te maken op systeemniveau, rekening houdende met allen en vooral met de interacties tussen alle belangen.  Ondertussen zijn er een paar studies gepubliceerd die gebruik maken van systeemmapping.  Ik wil er kort twee vermelden, ook omdat ze zo verschillend zijn. Dit toont ons in elk geval dat het niet zo gemakkelijk is een wetenschappelijke methode te volgen om oplossingen te generen voor complexe problemen. Belangrijker is een eerlijk en open debat te hebben over de aannames, over het paradigma waarop we onze aannames en ons onderzoek baseren. Impactvol management (Values Based Leadership) is een keuze vooraf voor het systeem (het samengaan, Ubuntu), boven het individu (ik, mijn vrijheid). Dat geeft in elk geval transparantie en kan ons naar oplossingen leiden.

De eerste studie komt uit de meer medische hoek. Deze map probeert (vanuit de gezondheidssector) te kijken naar preventie en response op het Corona virus. Je krijgt dan heel sterk de medische kant van de zaak, met enige uitloop naar omgevingscontaminatie en het stigma dat gepaard gaat met Corona. Verdere maatschappelijke overwegingen komen er niet bij kijken. Het zal niet verwonderen dat deze map ons zal begeleiden naar meer medische oplossingen, en de rest wordt bekeken als ‘collateral damage’.

Een andere studie, die gericht is op systeemanalyse en die dus het systeem zo compleet mogelijk in kaart wil brengen, geeft een hele andere kijk. Hier is het doel de ‘wicked complexity’ van het fenomeen te begrijpen, uiteraard om er vervolgens verschillende scenarios mee te kunnen bouwen. Deze benadering brengt omgeving, gezondheid en het socio-economische systeem samen. Economie is een belangrijke subset van de map, net zoals het sociale en uiteraard gezondheid zelf. Verder is er aandacht voor de omgeving (klimaat) en alle mogelijke interventies (policy controls). Hier zie je dan ook variabelen verschijnen zoals: het aantal faillissementen, CO2 en luchtvervuiling, management van afvalstromen, vertrouwen in de maatschappij en de politiek, criminaliteit, racisme en mentaal goedvoelen.  Er is aandacht voor de economische gevolgen, de sociale gevolgen (sociale cohesie en kansarmoede), het reisgedrag (mobiliteit in zijn algemeenheid), de wijze waarop we werken en studeren, positieve klimaatimpact en het sociale pact tussen burger en overheid. Wat de studie vast stelt is dat acties op verschillende niveaus een mindere of sterkere impact heeft. In die richting hebben we ook de oproep van de directeuren van de drie planbureaus (NRC 9 oktober) gezien, om corona niet alleen te zien als een gezondheidsprobleem, maar ook aandacht te geven aan de sociale dimensie, maatschappelijke en economische belangen. Deze map is wellicht een goed begin. 

De mechanische parameters, die we geregeld door verantwoordelijke politici afgekondigd zien heeft een oppervlakkige impact. Je zou soms kunnen denken aan het doden van een mug met een geweer. Inspelen op de interactie van alle elementen, en dus op de feedback loops, laat toe een dieper effect te hebben. Maar blijvende impact wordt maar gegenereerd als we aandacht geven aan de design van sociale structuren, die in staat zijn de feedbacks te managen. Centraal naar een oplossing staat daarbij de waarden, doelen en worldviews die aan onze insteek onderbouw geven. Daar moet het starten; daar ligt ook de uitdaging. Het is natuurlijk gemakkelijker over de mechanische parameters te debatteren. Het is niet verwonderlijk dat we uit een complete systeemmap meer kunnen leren en inderdaad zien hoe schijnbaar verschillende belangen met mekaar verbonden zijn.

Voor het bedrijfsleven, groot en klein, is dit natuurlijk net zo van belang.  Zolang de zaken goed gaan zijn we geneigd verder te werken met waar we succesvol in zijn. Mochten we echter in staat zijn een systeemmap voor ons bedrijf te maken, zeker in deze Corona tijd maar ook in zijn algemeenheid, geeft ons dat veel meer inzicht in onze context, hoe de dingen samenhangen, en waar we nuttig onze activiteit op kunnen richten. Het is niet voldoende om in kaart te brengen waar we mee bezig zijn, maar ook op zoek te gaan naar de mogelijkheden, de interacties en hoe dit voor het bedrijf nuttig zou kunnen zijn. Welke mogelijkheden ontstaan er vandaag op onze markt? Welke andere spelers zitten er op onze markt? Hoe kunnen we onze markt ruimer definieren? Welke mogelijke samenwerkingen zouden nuttig zijn? Maar vooral hoe werken deze krachten in op mekaar en waar kunnen we dus het meeste impact creëren. Het is denken in mogelijkheden, in kansen, in samenhang van de markt, en niet zozeer vanuit bedreigingen. Het kan ruimte creëren binnen het bedrijf voor zinvolle innovatie.

Kunnen we daar wat mee, of willen we zo snel mogelijk terug naar het oude, wat we kennen, voor de meesten van ons het comfortabele? Maar wel een realiteit met groeiende ongelijkheid, armoede, uitsluiting, klimaat en uitstoot problemen, enorme afvalstromen. Kunnen we daar wat mee voor de rol van onderwijs en onderzoeksinstellingen? Ik zie met enige verwondering studenten betogen omdat ze weer klassikaal onderwijs willen. Terug naar wat we kennen, niet zozeer naar wat impact zou hebben. Wat een vooruitgang is dat in het tijdperk van internet en de exponentiele technologien? Wat jaren onmogelijk was, meer flexibel en hybriede onderwijs, gebruik makende van technolgien, wordt plots het normaal. We zien, tot de verwondering van velen, dat het ook nog gedeeltelijk werkt. Niet ideaal, omdat we vooral, wat we al fysiek deden, nu gewoon virtueel doen. Daarbij valt de sociale dimensie van het samenzijn in de klassen weg. Maar wat als we eens grondig het leren (en niet het onderwijs) zouden willen herdenken, gebruik makende van de beschikbare technologie? Dus niet méér technologie, maar de huidige technologie gebruiken om het leerproces anders te stroomlijnen en te ondersteunen. Ik hoop dat de studenten dit graag zouden willen zien. 

We hebben daar een echte kans een impactvolle verandering te maken. Dan moeten we accepteren dat we nog steeds opleiden tot beroepen, waarvan we weten dat de helft niet meer zal bestaan binnen 5 of 10 jaar. Dus we moeten studenten helpen competenties te ontwikkelen, waarmee zij, in de ‘Next Economy’, zichzelf flexibel kunnen heruitvinden, telkens wanneer nieuwe veranderingen in de economie dit nodig maken. Vooral moeten we studenten helpen ‘hoe’ comfortabel om te gaan met een altijd veranderende wereld, of dat nu door Corona of door een ander fenomeen ingezet wordt.

Deze column is geschreven door lector Values Based Leadership Walter Baets.

We gebruiken cookies voor analyse en marketing om de website te verbeteren.

Wijzig cookie-instellingen