Ga direct naar de content

Lerarenopleiding Aardrijkskunde

Hoe werd de opleiding de beste van de hogeschool?

De lerarenopleiding Aardrijkskunde is van ver gekomen. Waar het vroeger ontbrak aan een gedeelde visie, strakke organisatie en binding met de opleiding, waait de wind nu heel anders. "Dat verschil is echt immens," erkent docent Pieter Goudappel. Wat is er in die tijd gebeurd? En wat heeft daaraan bijgedragen?

Wat werkt?

Hecht docententeam Hoge eisen stellen
Ruimte voor initiatief en eigen verantwoordelijkheid Studenten verantwoordelijkheid geven
Aanspreekcultuur Intensief contact met studenten (binding)
Gezamenlijke visie Veel persoonlijk contact met bedrijfsbureau
Activerend onderwijs Reizen hoort bij het vak

Sjaak Nuijt is als onderwijsmanager enkele jaren bij de opleiding actief. Hij ziet inmiddels een hecht docententeam bij een opleiding die als voorbeeld dient voor andere opleidingen in het domein van de lerarenopleiding. "Ik ben sinds 2011 onderwijsmanager, maar ik kom wel uit het veld van de aardrijkskunde en ik weet nog dat je 15 jaar geleden voor een studie Aardrijkskunde niet bij Hogeschool Rotterdam moest zijn." Dat is nu wel anders. De belangrijkste verandering is de ontwikkeling van het docententeam. "De samenstelling van het team is in die tijd wel veranderd," beamen de docenten. "Daarbij hebben we ook afscheid genomen van collega's. Op een gegeven moment kom je op een punt dat je meedoet of niet."

Een hechte community

De twee docenten die bij de Leertafel van de lerarenopleiding Aardrijkskunde zijn aangeschoven, kennen elkaar nog van toen ze zelf studeerden in Delft. Pieter Goudappel en Hanneke Maasland bevestigen dat het docententeam van de opleiding erg op elkaar betrokken is. "We zijn meer dan gewoon collega’s voor elkaar."

Niet alleen onderling, ook met de student voelt men zich zeer verbonden. Studenten gaan bij vrijwel ieder vak op excursie en regelmatig gaan de studentengroepen op reis. Logisch voor een opleiding aardrijkskunde natuurlijk, maar onderwijsmanager Sjaak Nuijt ziet dat dit veel eist van zijn docenten. "Laatst zat ik met Pieter op vrijdag in een bespreking. Ik zag dat hij moe was, omdat het een zware week was geweest. Zijn studenten waren op dat moment een weekend naar Texel op excursie. Opeens werd hij gebeld met de boodschap dat één van de begeleiders ziek naar huis was. Dan pakt hij toch de laatste boot naar Texel."

Voor Pieter is zoiets niet meer dan logisch. "Het is toch geweldig dat je dit werk kan doen. Ik ervaar het ook heel vaak niet als werk. Privé en werk lopen eigenlijk door elkaar. Zo heb ik veel studenten ook op Facebook," zegt Pieter. "Als je regelmatig met elkaar op excursie gaat of zwetend in een busje in Ghana zit, dan trek je onvermijdelijk nauw met elkaar op, maar we zoeken dit ook nadrukkelijk op."

"We zijn enerzijds vakidioten op het terrein van de aardrijkskunde, maar we willen studenten anderzijds ook de attitude meegeven die nodig is voor het docentschap."

Pieter Goudappel Docent

Docent Pieter GoudappelDocent Pieter Goudappel aan het werk

Intensief onderwijs vanuit gezamenlijke visie

De lerarenopleiding Aardrijkskunde is écht een lerarenopleiding, waarbij de docenten bewust vormend bezig zijn. "We zijn enerzijds vakidioten op het terrein van de aardrijkskunde, maar we willen studenten anderzijds ook de attitude meegeven die nodig is voor het docentschap. Het gaat om verantwoording nemen voor je doen en laten op deze planeet. Het gaat om wereldburgerschap." Deze sterk gedragen visie op het vak leraar Aardrijkskunde die ze samen hebben ontwikkeld, kon alleen maar ontstaan omdat ze een hecht team zijn en het management hen veel vertrouwen heeft gegeven.

Attitudevorming bij studenten, dat klinkt bevoogdend. Toch benadrukken Hanneke en Pieter dat de student juist geacht wordt veel verantwoordelijkheid te nemen. In een intensief eerste jaar met veel verschillende werkvormen en veelal Engelse literatuur wordt de lat voor studenten hoog gelegd. Wie daar doorheen komt, maakt de opleiding over het algemeen ook af. "Het gaat erom dat je vakinhoudelijk echt uitdaging biedt," stelt Pieter. Niet alleen de inhoudelijke lat ligt hoog, ook ten aanzien van vaardigheden wordt veel van de studenten geëist. "Hiervoor gebruiken we zeer activerende colleges, waarbij we ze soms ook een opdracht geven die letterlijk ver buiten het klaslokaal plaatsvindt. Laatst kregen studenten voor Stadsgeografie de opdracht om een ticket te boeken en naar een Europese stad te gaan. Om daar een fotoverslag van te maken en daarop te reflecteren. Het was naast de opdracht natuurlijk een sport om voor een paar euro’s op een leuke plek te komen. Ze hoeven niet per se naar de andere kant van Europa, ze kunnen ook naar Antwerpen."

"Het gaat erom dat je vakinhoudelijk echt uitdaging biedt. Hiervoor gebruiken we zeer activerende colleges, waarbij we ze soms ook een opdracht geven die letterlijk ver buiten het klaslokaal plaatsvindt."

Pieter Goudappel Docent

Zulke opdrachten vragen veel van studenten, niet alleen qua houding en inzet, maar ook financieel. Het is uiteraard een feit dat een studiereis naar Afrika, zoals die in het curriculum zit, niet voor iedereen vanzelfsprekend is. Er wordt daarom ook altijd een alternatief geboden aan studenten. De opleiding communiceert vanaf de open dagen al heel nadrukkelijk over deze reizen, met als resultaat dat vrijwel iedereen meegaat. De reizen worden overigens voor het grootste deel door de studenten zelf georganiseerd. Deze gezamenlijke reiservaringen maken het contact tussen docenten en studenten zeer intensief. "Eigenlijk heb je het dan over Bildung, waarbij studenten ook elkaar opvoeden. Ze zien hoeveel energie wij hier in steken. Als een eerstejaars brutaal naar ons is, wordt dat door een ouderejaars echt niet gepikt."

Studenten van de Lerarenopleiding Aardrijkskunde tijdens hun studiereis in Ghana

De student in alles centraal

Die betrokkenheid van docenten op hun studenten vertaalt zich ook naar de dagelijkse praktijk binnen de hogeschool. "Ik heb weleens een student huilend aan m’n bureau gehad, omdat die geen stage had kunnen vinden. Op zo’n moment loop ik even mee en gaan we samen naar het stagebureau op zoek naar een oplossing."

Ook naar het bedrijfsbureau zijn de lijntjes dus kort. "Ik mail bijvoorbeeld nooit naar het bedrijfsbureau. Ik loop altijd even binnen," zegt Pieter. "Maar zo’n goed contact kan ook alleen als je heel zorgvuldig naar elkaar bent. We moeten dan zelf ook onze zaakjes op orde hebben." Dat betekent op tijd zijn met roosters, met het nakijken van tentamens en het indienen van cijfers. Het betekent ook duidelijkheid in de studiehandleidingen van de vakken die studenten krijgen. "De student staat in alles centraal, benadrukt Hanneke. Als team dragen we gezamenlijk de verantwoordelijke voor hoe de opleiding georganiseerd is. Als er een keer een conflict is met een student, dan hebben we dat onderling al besproken. Er is nooit een student die ons in de maling kan nemen," stelt Pieter. "We laten ons niet tegen elkaar uitspelen," zegt Hanneke. 

Er zijn altijd wel studenten die er tijdens een excursie een potje van maken. Onlangs was voor één collega de maat vol, terwijl een andere collega nog wel mogelijkheden zag. "Daar praten we dan over met als resultaat dat die student toch nog een nieuwe kans krijgt. Ja, we zijn het wel eens oneens, maar daar komen we onderling uit," zegt Hanneke. Ook Sjaak ziet dat in het team gebeuren. "Er wordt uit nogal verschillende invalshoeken naar studenten gekeken. Maar uiteindelijk wordt er als één docententeam actie ondernomen."

"Er wordt uit nogal verschillende invalshoeken naar studenten gekeken. Maar uiteindelijk wordt er als één docententeam actie ondernomen."

Hanneke Maasland Docent

De intrinsieke motivatie voor het werk, staat niet los van de manier van leidinggeven van Sjaak Nuijt. Juist door de ruimte en de verantwoordelijkheid die hij geeft aan de docenten, gaan zij nog een stapje harder lopen om wat van de opleiding te maken. Daarbij hoort ook de ruimte die hij binnen het grotere geheel van de organisatie weet te realiseren. Als zaken te stroperig gaan, of niet lijken te kunnen, dan zegt Sjaak: "Dit kan wel!"

Werkende elementen

Wat is nu de mix van factoren die de lerarenopleiding Aardrijkskunde zo succesvol maakt? In de eerste plaats is dat de chemie, het familiegevoel, binnen het docententeam. Dat wordt, ten tweede, gedragen door een gezamenlijke visie die bestaat uit een overtuiging van het belang van het vak en van de vorming van studenten tot goede leraren. Dat teamgevoel en die gedeelde visie zijn geconcretiseerd in een onderwijsprogramma met hoge eisen en veel activiteiten buiten de deur. Het gezamenlijke reizen geeft binding en inhoud. Daardoor leren de studenten hoe de wereld in elkaar zit en ze leren daarvoor ook verantwoordelijkheid te dragen. Ten slotte is er een manager die vertrouwen heeft in deze wijze van werken en daar ook ruimte voor creëert.

"Je kunt het onderwijs zien als het bewerken van een akker. Binnen leren we het gereedschap hanteren. Buiten de opleiding komt het tot bloei." Die bloei betekent dat de opleiding leraren aardrijkskunde aflevert, die in het werkveld hooggewaardeerd worden. Ook na het afstuderen blijft het contact met de studenten bestaan. Dat levert de opleiding zelf ook weer veel op. Zo is het alumninetwerk van de opleiding sterk georganiseerd met een sterke binding met de Hogeschool Rotterdam. Via de digitale weg wordt er heel wat kennis uitgewisseld. "Die Facebook-pagina met 300 (oud)-studenten en docenten werkt daar heel goed in. Dat levert altijd weer wat op, vakinhoud, vakdidactiek en stageplaatsen. Het is echt een heel actief netwerk," stelt Hanneke. "Het is wat dat betreft ook meer dan het gereedschap geven,” zegt Pieter. “Je zaait ook en je onderhoudt dat, want alleen het gereedschap geven is niet genoeg. Je moet ook blijven voeden en water geven.”

Opleiding in cijfers

  20142015
Keuzegids
Aantal punten op schaal van 100
82 82
Nationale Studenten Enquête
Gemeten op een vijfpuntsschaal
4,2 4,2
Medewerkersonderzoek
Percentage medewerkers dat (zeer) tevreden is met hun werk
64% 96%
Ingeschreven studenten
Aantal ingeschreven studenten, peildatum 1 september
158 184
Studiesucces
Het percentage studenten dat binnen vijf jaar na de start van een opleiding aan Hogeschool Rotterdam is afgestudeerd aan deze hogeschool (gemiddelde van de afgelopen vijf cohorten)
37,2%

We gebruiken cookies om de website te verbeteren.